Dünya Felsefe Günü ve Ioanna Kuçuradi
Dr. Özlem Aker
Dünya Felsefe Günü, UNESCO’nun öncülüğünde her yıl kasım ayının üçüncü perşembe günü kutlanır. Felsefenin yalnızca felsefecilere, akademisyenlere ait bir alan olmadığını; insanın kendisini, toplumu, dünyayı sorgulamasına yardımcı olan evrensel bir düşünme pratiği olduğunu hatırlatmayı amaçlar.
2026 yılında Dünya Felsefe Günü 19 Kasım Perşembe gününe denk geliyor.
UNESCO’nun 2026 yılı Dünya Felsefe Günü ana kavramları: “Dünya’yı Birlikte Mesken Tutmak, Yeryüzünde Birlikte Yaşamak” ve “Felsefe Dünyayı Kurtarabilir mi?”
UNESCO’nun duyurusuna göre filozof Souleymane Bachir Diagne, insanlığın ortaklığı ve evrensellik fikri üzerine bir konuşma yapacak (https://www.unesco.org/en).
Farklı kültürlere, inançlara ve düşüncelere sahip insanlar, ortak bir dünyayı nasıl paylaşabilir? “Birlikte yaşamak” yalnızca çatışmadan kaçınmak veya farklılıklara hoşgörü göstermekten mi ibarettir? Yoksa ortak dünyamızı hangi ilkelerle kuracağımızı ve bu dünyanın sorumluluğunu, haklarımızı nasıl paylaşacağımızı sorgulamak mıdır?
Aynı dünyada yaşamak, aynı dünyayı deneyimlemek anlamına gelmeyebilir. İnsanlar farklı biyolojik dinamiklerin, tarihlerin, kültürlerin, coğrafyaların, inançların ve ekonomik koşulların içinden dünyaya bakarlar. Aynı çevresel felaketten, bilimsel gelişmeden veya siyasi karardan aynı ölçüde etkilenmezler. Dolayısıyla birlikte yaşama sorunu, yalnızca birbirimizi kabul etme meselesi değil; kimin sesinin duyulduğu, kimin kararları etkileyebildiği, kaynakların nasıl paylaşıldığı ve geleceğe ilişkin sorumluluğun kimler tarafından nasıl üstlenildiği meselesidir.
Felsefe burada bize kolay bir uzlaşma vaat etmez. Aksine, üzerinde anlaştığımızı sandığımız kavramları yeniden düşünmeye çağırır: Adalet nedir? Özgürlük nerede başlar, nerede başkasının hakkıyla karşılaşır? Bir toplumun çoğunluğu bir konuda uzlaştığında, azınlığın hakları nasıl korunur? Bir ülkenin refahı başka toplumların yoksulluğu pahasına kuruluyorsa, bu refah ne ölçüde adil sayılabilir?
Bu sorulara verilebilecek teorik ve pratik yanıtlar; mevcut güç ilişkilerini, alışkanlıklarımızı ve bize doğal görünen kabulleri sorgulamayı gerektirir.
Felsefenin eleştirel gücü de tam burada yatar: Yalnızca ne düşündüğümüzü değil, neden ve nasıl böyle düşündüğümüzü, düşüncelerimizin nasıl etkilere, sonuçlara yol açabileceğini sorgulamamızın yolunu açar.
Felsefenin eleştirel ve bağımsız düşünceyi geliştirmesi; dünyayı daha iyi anlamaya, hoşgörüye ve barışa katkıda bulunmaya giden yolda en büyük adımlardan biri olabilir.
UNESCO’nun bu yıl Dünya Felsefe Günü için öne çıkardığı “Yeryüzünde Birlikte Yaşamak” yaklaşımı, 2 Ekim 2026’da kaybettiğimiz ve Dünya Felsefe Günü’nün kabulünde büyük katkıları olan değerli filozof İoanna Kuçuradi’nin düşünceleriyle anlamlı bir bağ içinde.
İoanna Kuçuradi’nin düşüncesinde değerler ile değer yargıları arasındaki farkı anlamanın anahtarı, bir şeyin gerçekten ne olduğunu ve ne ifade ettiğini anlamakla, ona alışkanlıklarımızdan ve kabullerimizden hareketle iyi ya da kötü demeyi birbirinden ayırmaktır.
Kuçuradi’nin değer yargıları ile insanları ve eylemlerini değerlendirme arasındaki ayrımı, birlikte yaşamanın yalnızca farklılıklara hoşgörü göstermekten ibaret olmadığını hatırlatıyor: “Değer yargılarını mutlaklaştırmadan, insanları kalıplara ve önyargılara hapsetmeden, her durumda insanın değerini ve onurunu nasıl gözetebiliriz?” sorusunun gerekliliğiyle yüzleşmemizi sağlıyor. Çünkü ortak bir dünyayı paylaşabilmek, herkesin aynı şekilde düşünmesini değil, farklılıklarımız içinde birbirimizi anlayabilme ve insan haklarını koruyabilme sorumluluğunu üstlenmemizi gerektiriyor. Kuçuradi’nin felsefi mirası, bu sorumluluğun temelinde insanı ve onun olanaklarını doğru değerlendirme çabasının bulunduğunu gösteriyor.
Nitekim 2 Ekim 2026’da UNESCO Türkiye Millî Komisyonu’nun yayınladığı vefat duyurusu da, Kuçuradi’nin hem dünya felsefe gününün kabulüne , hem de insan haklarına ve felsefeye kattığı evrensel değerlere ve fikirlere atıfta bulunuyor:
https://www.unesco.org.tr/home/AnnouncementDetail/6792?utm_source=chatgpt.com
İoanna Kuçuradi’yi ve düşüncelerini daha iyi anlamak için KUÇURADİ Felsefe ve İnsan Hakları Vakfı’nın sayfasına ve oradaki videolara ulaşabilirsiniz.
https://kucuradivakfi.org.tr/index.html