Uluslararası Çocukluk Çağı Kanserleri Günü-Santral Sinir Sistemi Paneli
Bio. İsmigül Akın MSc.
Santral sinir sistemi (SSS) tümörleri, genel sıklık bakımından lösemiden sonra ikinci sırada yer alarak çocukluk çağı kanserlerinin yaklaşık %20'sini oluşturmaktadır. Son zamanlardaki tedavi ve tanı alanındaki gelişmeler, beyin tümörlü çocuklarda hayatta kalma oranının iyileşmesini sağlamıştır. Tümör moleküler testleri daha standart hale gelmiş, bu da Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) SSS tümörleri sınıflandırmasının 5. baskısında listelenen yeni sınıflandırmalara yol açmıştır. Bu durum bir yandan tıbbi yaklaşımı değiştirirken diğer yandan moleküler değişiklikleri hedefleyen daha fazla araştırma ve klinik çalışmanın yapılmasının da önünü açmıştır.
Çocukluk çağı SSS tümörlerinin çoğunluğunu embriyonel tümörler grubundan olan medulloblastomlar oluşturmaktadır.
Medulloblastomlar, çocuk ve gençlerde görülen kanserlerin yaklaşık %3’ünü oluştururlar. Çocuk ve gençlerde en sık görülen SSS tümörü olan medulloblastomlar sıklıkla yaşamın ilk 9 yılında ortaya çıkar ve ortalama tanı yaşı 7’dir. Hastalığa erkeklerde kızlara oranla daha sık rastlanmaktadır (2:1).
Medulloblastom görülme riskini arttıran kansere yatkınlık sendromları; Gorlin-Goltz sendromu, Li-Fraumeni sendromu veya Fanconi anemisi ‘dir.
Medullablastomada prognoz, tanı anındaki evrelemeye ve kötü bir prognostik faktör olan MYCN amplifikasyonu ve TP53 mutasyonu değerlendirilmesine bağlıdır. TP53 mutasyonu ve MYCN amplifikasyonu, tüm pediatrik SHH aktivasyonlu medulloblastomaların yaklaşık %10-15'inde mevcuttur ve iki değişikliğin birlikte görünmesi kötü prognoz ile ilişkilidir. Bu prognostik belirteçlerin bilinmesi hastanın tedavi ve takibinde yaklaşımı belirlemektedir.
Pediatrik Tip Yaygın Yüksek Dereceli Gliomalar (HGG), tüm pediatrik SSS tümörlerinin yaklaşık %10'unu oluşturur ve kötü bir prognoza sahiptir. Bebek tipi hemisferik gliomalar ortalama 3 aylık yaşta ortaya çıkan, hücresel olarak yüksek oranda astrositomadır. En yaygın olan genetik değişiklikler NTRK, ROS1, MET veya ALK gen yeniden düzenlenmeleridir. Bu tümörler genellikle hedefli tıbbi müdahale ile birlikte cerrahi rezeksiyona uygundur. Bu nedenle, bu hastaların hayatta kalma oranı diğer pediatrik HGG'lere kıyasla daha yüksektir. Örneğin ALK geni yeniden düzenlenmeleri hedefli tedavilerin belirlenmesinde önemlidir. ALK geni yeniden düzenlenmelerinin test edilmesi, ALK kinaz inhibitörü ilaçların kullanımı için uygun olan hastaların belirlenmesinde önemli bir yere sahiptir.
Nöroblastom; çocuklarda sIk görülen ekstrakraniyal solid tümörlerden biridir. Pediatrik tümörlerin %7-10’unu oluşturur. MYCN amplifikasyonları nöroblastomlu olguların %20-30’unda gözlenmektedir ve kötü prognostik belirteç olarak önem taşır. MYCN amplifikasyonlarının dışında ploidi analizleri nöroblastomun prognozunda önemli yere sahiptir. Özellikle, DNA diploidi paterni daha kötü prognoz ile, anöploidi paterni ise daha iyi prognoz ile ilişkilidir. Ayrıca bu yeniden düzenlenmenin dışında ALK (2p23) bölgesi yeniden düzenlenmelerinin nöroblastomalardaki varlığı da uzun zamandan beri bilinmektedir ve hedefli tedavi belirlenmesinde klinik öneme sahiptir.
SSS tümörlerinin tanı ve sınıflamasında genetik değişikliklerin yeri teknolojik ilerlemelerle önem kazanmaktadır. Bu değişikliklerin varlığı ile yapılan yeniden sınıflama stratejileri hasta yaklaşımı ve tedavisinde yarar sağlamaktadır. Gen dizileme alanındaki ilerlemeler, en son Dünya Sağlık Örgütü (WHO), sınıflandırma sistemine göre pediatrik beyin tümörlerinin yeni moleküler kategorizasyonlarına olanak sağlamıştır. Bu neoplazmların moleküler anlayışı ve tedavilerinde hızlı ilerlemeler devam etmektedir. Bu tümörlerin birçoğunun prognozu kötü olsa da, yeni hedefe yönelik tedaviler ve tıbbi gelişmeler ufukta görünmektedir ve bunların sonuçları daha da iyileştireceği umulmaktadır.
Kaynaklar:
- Sudarshawn Damodharan , Diane Puccetti, Pediatric Central Nervous System Tumor Overview and Emerging Treatment Considerations, Brain Sci. 2023 Jul 21;13(7):1106. doi
- NCCN Guidelines Neuroblastoma, Version 1.2025
- NCCN Guidelines Pediatric Central Nervous System Cancers, Version 1.2026
- Louis D.N., Perry A., Wesseling P., Brat D.J., Cree I.A., Figarella-Branger D., Hawkins C., Ng H.K., Pfister S.M., Reifenberger G., et al. The 2021 WHO Classification of Tumors of the Central Nervous System: A summary. Neuro Oncol. 2021;23:1231–1251. doi: 10.1093/neuonc/noab106.
- Liu S.J., Aw N.M.Y., Lim M.J.R., Tew Seow W., Low D.C.Y., Kimpo M.S., Ee Kar Tan E., Tsai Yeo T., Low S.Y.Y., Nga V.D.W. Paediatric brain tumours in Singapore: A 15-year epidemiological and outcome study. J. Clin. Neurosci. 2022;101:154–161. doi: 10.1016/j.jocn.2022.05.006. [DOI] [PubMed] [Google Scholar]
- 2.Subramanian S., Ahmad T. Childhood Brain Tumors. StatPearls; Treasure Island, FL, USA: 2022. [PubMed] [Google Scholar]
- 3.Pollack I.F., Agnihotri S., Broniscer A. Childhood brain tumors: Current management, biological insights, and future directions. J. Neurosurg. Pediatr. 2019;23:261–273. doi: 10.3171/2018.10.PEDS18377. [DOI] [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
- https://www.gpoh.de/kinderkrebsinfo/content/hastalklar/zns_tuemoerleri/pohpatinfomedullo120080109/ksa_bilgiler_medulloblastom/index_tur.html