HIV Tanısında Gecikmeler, 2030 Yılına Kadar AIDS'i Sona Erdirme Umudunu Tehdit Ediyor
Uzm.Dr. Tutku Taşkınoğlu
AIDS'e neden olan HIV virüsü, dünyanın en ciddi halk sağlığı sorunlarından biridir. Bununla birlikte, yeni HIV enfeksiyonlarını durdurma ve HIV'li herkesin HIV tedavisine erişimini sağlama konusunda küresel bir kararlılık mevcuttur. Yapılan çalışmalarla hastalığı önlemek ve erken tanı ile tedavisini sağlamak mümkün ama sadece 2024 yılında 105.922 kişiye HIV tanısı konuldu. Ancak, tanı konulmamış HIV ile yaşayan insan sayısı artıyor ve bu da bulaşmayı körükleyen sessiz bir kriz. İnsanların basit bir test yaptırmasını engelleyen ölümcül damgalama ve ayrımcılık engellerini ortadan kaldırmak için yeterince şey yapmıyoruz. Erken teşhis bir ayrıcalık değil, uzun ve sağlıklı bir yaşamın kapısı ve HIV’ı AIDS oluşmadan durdurmanın anahtarı.
Avrupa’da 2024 Yılındaki Durum
Diğer taraftan verilere göre Avrupa, HIV erken tanısı ve tedavisi konusunda başarısız oluyor ve 2024'teki tanı konan vakaların yarısından fazlası (%54) optimal tedavi için gecikmiş oluyor. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Avrupa Bölge Ofisi tarafından yayınlanan veriler, bu kritik test başarısızlığının, tanısı konulmamış birçok vakayla, AIDS'i bir halk sağlığı tehdidi olmaktan çıkarma hedefini tehlikeye atıyor.
Yıllık HIV/AIDS gözetim raporuna göre, 2024 yılında Avrupa ve Orta Asya'daki 53 ülkeyi kapsayan bölgede 105.922 HIV tanısı konuldu. Bildirilen toplam sayı 2023'e kıyasla düşüş gösterse de, mevcut veriler test ve teşhis eksikliklerinin devam ettiğini gösteriyor. Geç teşhis oranlarının yüksek olması, birçok kişinin hayat kurtarıcı antiretroviral tedavi ve sağlık hizmetlerine yeterince erken erişemediği ve AIDS gelişme, ölüm ve HIV'in daha fazla bulaşma riskini artırdığı anlamına geliyor.
Avrupa Birliği'nde (AB) 24.164 HIV tanısı bildirilmiş, bu oran 100.000 kişide 5,3'e işaret ediyor. 2024 verilerinin temel bulguları, AB'de HIV tanılarının yaklaşık %50’sine geç tanı aldığını göstermektedir. Erkekler arası cinsel ilişki, AB'de en yaygın bulaşma yolu olmaya devam ediyor (%48), ancak heteroseksüel bulaşmaya atfedilen tanılar artıyor ve bildirilen HIV tanılarının yaklaşık %46'sını oluşturuyor. Test stratejilerini acilen yenilemek, toplum tabanlı testleri ve kendi kendine testi benimsemek gerekiyor. AIDS'i ancak insanlar durumlarını bilirse sonlandırabiliriz.
DSÖ Avrupa Bölgesi genelinde yaklaşık %50 vakaya geç tanı konulmuş olup, bu oran heteroseksüel bulaşma yoluyla enfekte olan kişilerde (özellikle erkeklerde) ve damar içi uyuşturucu kullanan kişilerde en yüksek seviyedeydi. 2024 yılında HIV tanısı konan kişilerin neredeyse üçte biri, teşhis konulduğu ülke dışında doğan kişilerde. Yeni teşhislerin yarısından fazlasını göçmenler oluşturuyor ve bu durum, kişiye özel, erişilebilir ve kültürel açıdan yetkin önleme ve test hizmetlerine olan ihtiyacı vurguluyor.
Doğru bilgi, HIV ve AIDS'i anlamanın ve önlemenin anahtarıdır!
Efsaneler zararlı olabilir. HIV ve AIDS hakkında gerçekleri öğrenmek, daha sağlıklı olmanıza ve HIV ile daha iyi yaşamanıza yardımcı olabilir.