SİBO ve IMO Nefes Testi
Uzm.Dr. Volkan Aslan
Düzen Laboratuvarlar Grubu
Şişkinlik, gaz, yemeklerden sonra belirginleşen karın gerginliği, karın ağrısı, ishal ve kabızlık birçok farklı nedenle ortaya çıkabilir. Bu yakınmaların bir bölümü ince bağırsakta bakterilerin artmasıyla veya bağırsakta metan üreten mikroorganizmaların fazla çalışmasıyla ilişkili olabilir. SIBO ve IMO nefes testi, bu iki olasılığın değerlendirilmesine yardımcı olan, girişim gerektirmeyen bir laboratuvar incelemesidir.
SIBO ve IMO nedir?
İnce bağırsaktaki mikroorganizma yoğunluğu normalde kalın bağırsağa göre daha düşüktür. SIBO, ince bağırsakta bakteri miktarının ya da dağılımının değişmesi ve bunun sindirim sistemi yakınmalarına yol açmasıyla ilişkili tablodur.
IMO, yani intestinal metanojen aşırı çoğalması, bağırsakta metan üreten mikroorganizmaların artmış aktivitesini ifade eder. Bu mikroorganizmalar bakteri değil, arke adı verilen farklı bir canlı grubudur. Metanojenler hem ince hem de kalın bağırsakta bulunabildiği için güncel terminolojide “metan pozitif SIBO” yerine IMO terimi kullanılır.1,2
SIBO ve IMO; şişkinlik, gaz, yemek sonrası dolgunluk, karın ağrısı, ishal, kabızlık ve dışkılama düzeninde değişiklikle ilişkili olabilir. Ancak bu belirtiler huzursuz bağırsak sendromu, gıda intoleransı tabloları, motilite bozuklukları ve başka sindirim sistemi hastalıklarında da görülebilir. Bu nedenle nefes testi sonucu hastanın öyküsü ve diğer klinik bulgularla birlikte değerlendirilir.2,4
Test neyi ölçer?
Hidrojen ve metan, bağırsak mikroorganizmalarının karbonhidratları parçalaması sırasında oluşur. Gazın bir bölümü kana geçer, akciğerlere taşınır ve nefesle dışarı atılır. Nefes örneklerinde bu gazların belirli aralıklarla ölçülmesi, tek bir değerden çok zaman içindeki değişimi gösteren bir eğri oluşturur.
Önce bazal nefes örneği alınır. Ardından standart protokolde 10 gram laktüloz içeren çözelti içilir. Laktüloz bağırsakta ilerlerken oluşan hidrojen ve metan belirli zaman noktalarında ölçülür. Sonuç; gaz eğrisinin bütünü, hasta hazırlığı, bağırsak geçişi ve klinik bilgilerle birlikte yorumlanır.1,3,4
Laktüloz ve alternatif substratlar
Standart uygulamada laktüloz kullanılır. Laktüloz emilmeden bağırsak boyunca ilerlediği için daha uzun bir bağırsak bölümündeki fermantasyon hakkında bilgi verebilir; ancak hızlı bağırsak geçişinden etkilenebilir.
Hastanın klinik özellikleri, geçirilmiş gastrointestinal cerrahi, bağırsak geçişi veya araştırılan klinik soru doğrultusunda hekim istemiyle glukoz gibi alternatif bir substrat kullanılabilir. Glukoz daha erken emildiği için proksimal ince bağırsak hakkında daha odaklı bilgi verebilir; buna karşılık distal aşırı çoğalmayı kaçırabilir. Substrat, doz, örnekleme süresi ve değerlendirme ölçütleri ilgili protokole göre belirlenir.3,4,6
Kimlerde değerlendirilebilir?
Test; nedeni açıklanamayan şişkinlik, aşırı gaz, yemek sonrası karın gerginliği, tekrarlayan karın ağrısı, kronik veya aralıklı ishal, kabızlık ve huzursuz bağırsak sendromuna benzeyen yakınmalarda değerlendirmeye yardımcı olabilir.
Geçirilmiş mide veya bağırsak ameliyatları, gastrointestinal anatomideki değişiklikler, bağırsak hareketlerini yavaşlatan hastalıklar, diyabete bağlı otonom sinir tutulumu, bazı bağ dokusu hastalıkları ve motiliteyi etkileyen ilaçlar SIBO veya IMO olasılığını artırabilir. Test istemi, belirtiler ve risk faktörleri dikkate alınarak hekim tarafından planlanır.2,4
İstemsiz kilo kaybı, dışkıda kan veya siyah dışkı, açıklanamayan anemi, gece uyandıran ishal, ateş, sürekli kusma ya da şiddetli ve giderek artan karın ağrısı gibi alarm bulgularında önce kapsamlı hekim değerlendirmesi gerekir.
Test nasıl uygulanır?
Test yaklaşık üç saatlik bir örnekleme sürecini kapsar ve randevuyla planlanır. Düzen Kavaklıdere Şubesi’nde yapılan doğrudan uygulamada, substrat verilmeden önce bazal örnek alınır. Standart laktüloz protokolünde hidrojen ve metan ölçümleri 0., 30., 60., 90., 120., 150. ve 180. dakikalarda yapılır.
Her örnekte karbondioksit ve oksijen düzeyleri de ölçülerek uygun soluk-sonu örneği alınıp alınmadığı kontrol edilir. Kalite ölçütlerini karşılamayan örnekler mümkünse yeniden alınır; eksik veya teknik açıdan yetersiz örneklerin oluşturduğu sınırlılık raporda belirtilir.
Uzak lokasyonlardan torba ile örnekleme
Uygun koşullar sağlandığında, uzak lokasyonlarda hidrojen ve metan için nefes örnekleri cihazla uyumlu özel torbalara alınabilir. Örnekler tanımlanmış zaman noktalarında alınır, doğru biçimde kimliklendirilir ve belirlenen saklama-taşıma koşullarında Düzen Kavaklıdere Şubesi’ne ulaştırılır.
Torba ile örnekleme yapılan uygulamada hastanın üç saat boyunca laboratuvarda kalması gerekmez; ancak örnekleme süreci yine yaklaşık üç saat sürer ve test kurallarına bütün zaman noktalarında uyulmalıdır. Torba ile gönderilen örneklerden yalnız hidrojen ve metan ölçülür; hidrojen sülfür ölçümü yapılmaz.
Test boyunca dikkat edilmesi gerekenler
Yaklaşık üç saatlik örnekleme boyunca açlık devam etmelidir. Bu süre içinde yemek yenmemeli; su haricinde içecek tüketilmemelidir (çay, kahve ve kalorisiz dahi olsa tatlandırıcı içeren içecekler dahil). Sigara ve elektronik sigara kullanılmamalı, sakız çiğnenmemeli ve fiziksel efordan kaçınılmalıdır. Uzun yürüyüş, merdiven çıkma ve egzersiz gibi solunumu belirgin değiştiren aktiviteler ölçümleri etkileyebilir.
Test sırasında oluşan şişkinlik, gaz, karın ağrısı, bulantı, guruldama, ishal veya dışkılama ihtiyacı görevli personele bildirilmelidir. Semptomların zamanlaması, gaz eğrisinin klinik yorumuna katkı sağlar.6
Test öncesi hazırlık
Hazırlık kurallarına tam uyum, sonuçların güvenilirliği için çok önemlidir. Aksi durumlar bazal gaz düzeylerini, bağırsak geçişini ve substrata verilen yanıtı değiştirebilir. Böyle durumlarda testin ertelenmesi, sınırlı yorumlanması veya tekrarlanması gerekebilir.
Son dört hafta içinde antibiyotik kullanıldıysa randevu sırasında laboratuvara bilgi verilmelidir. Yakın zamanda kolonoskopi, bağırsak temizliği, lavman veya benzeri bir uygulama yapıldıysa bu durum da bildirilmelidir.
Testten önceki gün sade ve düşük fermantasyonlu beslenilmesi gereklidir. Beyaz pirinç, sade et, tavuk, balık ve yumurta tercih edilebilir. Baklagiller, soğan-sarımsak, bulgur ve lifli tahıllar, süt ürünleri, meyveler, fermente ürünler ve şeker alkollerinden kaçınılmalıdır.
Testten önce 12 saat boyunca aç kalınır ve yalnız su içilebilir. Test sabahı çay, kahve ve diğer içecekler tüketilmemeli; sigara veya elektronik sigara kullanılmamalı, sakız çiğnenmemeli ve yoğun egzersiz yapılmamalıdır.
Kullanılan bütün ilaç ve takviyeler laboratuvar personeline bildirilmelidir. Laksatifler, prokinetikler, ishal kesiciler, probiyotik ve prebiyotikler, metformin, GLP-1 agonistleri, opioidler ve bağırsak hareketlerini etkileyen diğer ilaçlar sonucun yorumunu değiştirebilir. İlaçlar hasta tarafından kendiliğinden kesilmemeli; değişiklik kararı ilgili hekim tarafından verilmelidir.1,3,4
Sonuçlar nasıl değerlendirilir?
Standart laktüloz veya glukoz protokolünde, substrat alımından sonraki ilk 90 dakika içinde hidrojenin bazal değere göre en az 20 ppm artması SIBO kriteriyle uyumludur. Bazal ölçüm dahil testin herhangi bir zaman noktasında metanın en az 10 ppm olması ise uygun klinik bağlamda IMO kriterini karşılar; metanın bazale göre ayrıca yükselmesi gerekmez.1,2,4
İlk 90 dakikadan sonra görülen hidrojen artışı çoğunlukla substratın kalın bağırsağa ulaşmasıyla başlayan fermantasyonu yansıtır ve tek başına SIBO pozitifliği sayılmaz. Bununla birlikte hızlı bağırsak geçişinin ilk 90 dakika içinde de kolonik fermantasyon oluşturabileceği dikkate alınır.1,3,4
Hidrojen ve metan kriterleri birlikte karşılanabilir. Kriterlerin karşılanmaması, testin SIBO ve IMO yönünden negatif olduğunu düşündürür; ancak diğer bağırsak hastalıklarını veya sindirim yakınmalarının başka nedenlerini dışlamaz. Pozitif sonuç da bütün yakınmaların yalnız SIBO veya IMO’dan kaynaklandığını tek başına göstermez.
Hidrojen sülfür ölçümü
Düzen Kavaklıdere Şubesi’nde doğrudan cihaz başında yürütülen testlerde, hidrojen ve metana ek olarak 0., 90. ve 180. dakikalarda ayrı nefes örneklerinden hidrojen sülfür (H₂S) ölçümü yapılabilir. Torba ile gönderilen örneklerden H₂S ölçülmez.
H₂S için geniş kabul görmüş standart bir tanı eşiği henüz bulunmadığından sonuçlar pozitif veya negatif olarak sınıflandırılmaz. Değerler destekleyici ve bilgi amaçlı raporlanır; yakınmalar ve diğer gaz sonuçlarıyla birlikte değerlendirilir.5
Güçlü yönler ve sınırlılıklar
Nefes testi girişim gerektirmeyen, güvenli ve kolay uygulanabilen bir yöntemdir. Seri ölçümler sayesinde substrat sonrası hidrojen ve metan eğrileri birlikte değerlendirilebilir.
Bununla birlikte sonuç; bağırsak geçiş hızından, hasta hazırlığından, kullanılan substrattan, ilaçlardan, gastrointestinal anatomiden ve numune kalitesinden etkilenebilir. Bu nedenle test, tek başına kesin tanı koyduran bir inceleme olarak değil, klinik değerlendirmeyi destekleyen bir araç olarak ele alınmalıdır.2-4
Çalışma ve iletişim bilgileri
SIBO ve IMO Nefes Testi, Düzen Kavaklıdere Şubesi’nde randevuyla planlanır. Test doğrudan nefes analiz sistemi başında uygulanabileceği gibi, uygun koşullarda uzak lokasyonlarda özel nefes torbalarına alınan örneklerle de yürütülebilir.
Doğrudan uygulamada hidrojen ve metana ek olarak ayrı örneklerden H₂S ölçülebilir. Uzak lokasyonlardan torbayla gönderilen örneklerde yalnız hidrojen ve metan değerlendirilir. Her iki yöntemde de örnekleme süreci yaklaşık üç saattir ve bu süre boyunca açlık sürdürülür; çay, kahve, sigara, elektronik sigara, sakız ve fiziksel efordan kaçınılır.
Hazırlık koşulları, hekim istemiyle alternatif substrat kullanımı, torba ile örnekleme, çalışma günleri ve randevu bilgileri için 0 800 314 73 93 veya 444 D LAB numaralı telefonlardan ve www.duzen.com.tr adresinden bilgi alınabilir.
Kaynaklar
- Rezaie, A. et al. Hydrogen and methane-based breath testing in gastrointestinal disorders: the North American Consensus. Am. J. Gastroenterol. 112, 775-784 (2017).
- Pimentel, M., Saad, R. J., Long, M. D. & Rao, S. S. C. ACG Clinical Guideline: Small Intestinal Bacterial Overgrowth. Am. J. Gastroenterol. 115, 165-178 (2020).
- Hammer, H. F. et al. European guideline on indications, performance, and clinical impact of hydrogen and methane breath tests in adult and pediatric patients. United Eur. Gastroenterol. J. 10, 15-40 (2022).
- Tansel, A. & Levinthal, D. J. Understanding Our Tests: Hydrogen-Methane Breath Testing to Diagnose Small Intestinal Bacterial Overgrowth. Clin. Transl. Gastroenterol. 14, e00567 (2023).
- Villanueva-Millan, M. J. et al. Methanogens and hydrogen sulfide-producing bacteria guide distinct gut microbe profiles and irritable bowel syndrome subtypes. Am. J. Gastroenterol. 117, 2055-2066 (2022).
- Perets, T. T. et al. A national consensus guideline on the performance and interpretation of hydrogen- and methane-based breath tests for carbohydrate malabsorption, small intestinal bacterial overgrowth, and intestinal methanogen overgrowth. Ann. Gastroenterol. 39, 383-389 (2026).