Sonbaharda Bizi Ne Bekliyor?
Uzm.Dr. Tutku Taşkınoğlu
Sonbahar, tatilden döndüğümüz ve yaprakların renk değiştirdiği romantik bir dönem olmanın ötesinde, okulların açıldığı, havaların soğuduğu ve grip gibi mevsimsel hastalıkların geri döndüğü bir zamandır. Her yıl, özellikle solunum yolu hastalıkları olmak üzere sonbahar hastalıklarında artış görülür.
Solunum yolu virüsleri yıl boyunca dolaşır; ancak sonbahar ve kış aylarında daha yaygın hale gelir ve daha kolay yayılır. Soğuk hava doğrudan hasta etmez, ancak bu aylarda hastalıklar artar çünkü soğuk, hastalığa yol açan koşulları oluşturur. Örneğin, nezle gibi bazı virüsler soğuk ve kuru havada daha iyi çoğalır ve daha kolay yayılır. Ayrıca, serin ve kuru hava burnumuzu kurutarak vücudun enfeksiyonlara karşı ilk savunmasını zayıflatabilir.
Havalar soğudukça insanlar pencereleri kapatıp iç mekânlarda daha fazla zaman geçirir. Okullar, ofisler ve toplu taşıma gibi kalabalık yerlerde virüslere yakalanma riski artar. Okullar açıldığında çocuklar arkadaşlarıyla yakın temas kurar ve sonbahar virüsleri öğrenciler, öğretmenler, okul personeli ve aileler arasında hızla yayılır.
Sonbaharda birçok virüs yaygınlaşır, özellikle grip, solunum sinsityal virüsü (RSV), rinovirüs ve COVID-19 sık görülür. Bu virüsler bazı kişiler için daha tehlikeli olabileceğinden dikkatle izlenmelidir. Temelde benzer belirtiler gösterirler, ancak aralarında küçük farklılıklar vardır.
Grip, sonbaharda en sık rastlanan hastalıklardan biridir. Genellikle ekim ayında artar ve aralık ile şubat arasında en yüksek seviyeye ulaşır. İnsanlar kapalı alanlarda daha fazla vakit geçirdikçe, virüs daha hızlı yayılır. Grip her yaştan kişiyi etkileyebilir ve ateş, vücut ağrısı, yorgunluk, öksürük ve boğaz ağrısı gibi belirtilere neden olabilir. Sıklıkla soğuk algınlığı ile karıştırılır, ancak grip aniden başlar, ateş yüksektir ve daha ağır seyreder. Gripten korunmanın en iyi yolu grip aşısı olmaktır. Özellikle 65 yaş üstü kişiler, kronik hastalığı (şeker, kalp, akciğer hastalığı gibi) bulunanlar, bağışıklık sistemi zayıf olanlar, hamileler ve sağlık çalışanlarının her yıl grip aşısı olması önerilir. Aşı, grip olunsa bile hastalığın ağır geçmesini önlemeye yardımcı olur.
RSV genellikle sonbaharda başlar ve kışın en çok görülür. Hafif soğuk algınlığına benzer belirtiler gösteren yaygın bir solunum yolu virüsüdür. Ancak özellikle bebekler, yaşlılar ve sağlık sorunları olanlar için ciddi olabilir. RSV’nin de risk grubu için önerilen aşıları vardır.
Rinovirüsler ve diğer soğuk algınlığına yol açan virüsler (koronavirüsler, parainfluenza virüsleri) yıl boyunca görünür, ancak sonbaharda daha sık rastlanır. En yaygın neden rinovirüstür. Bu virüsler genellikle hafif seyreder ve burun akıntısı, hapşırma, burun tıkanıklığı gibi belirtiler yapar; ateş genellikle görülmez.
Grip, soğuk algınlığı ve COVID-19’un belirtileri sıkça karıştırılır; fakat bazı temel farklar vardır:
- Soğuk algınlığında çoğunlukla burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve hafif boğaz ağrısı görülür. Ateş nadirdir.
- Grip genellikle birdenbire başlar ve yüksek ateş, belirgin kas ve eklem ağrıları, titreme, halsizlik ve yoğun yorgunlukla seyreder. Kuru öksürük ve baş ağrısı yaygındır.
- COVID-19 ise ateş, kuru öksürük, nefes darlığı, kas ve eklem ağrıları, tat ve koku kaybı gibi belirtilerle ortaya çıkabilir. Bazı kişilerde baş ağrısı, boğaz ağrısı ve bazen de burun akıntısı görülebilir. COVID-19 seyrinde nefes darlığı ve göğüs ağrısı gibi daha ağır solunum belirtileri daha belirgin olabilir. COVID-19, pandemi sonrası dönemde de varlığını sürdürüyor. Diğer solunum yolu hastalıkları gibi mevsimsel artışlar gösteriyor. Ancak COVID, sonbahardan çok, diğer virüslerin azaldığı yaz ve ilkbahar aylarında daha fazla görülüyor gibi görünüyor.
Belirtileriniz birkaç günden uzun sürerse, nefes darlığı veya yüksek ateş gibi şikayetleriniz varsa mutlaka bir doktora başvurmanız önerilir.
Virüslerin mevsimsel değişimlerini izlemek, olası salgınları önceden tahmin etmemize ve önlem almamıza yardımcı olur. Bu yüzden laboratuvarımız, virüslerle ilgili gelişmeleri yakından takip ediyor ve haftalık güncellemeler paylaşıyor. Siz de kendinizi korumak için virüslerin durumunu bizimle birlikte takip edebilir ve önlem alabilirsiniz. Haftalık güncellemelerimizi laboratuvarımızın web sitesinden veya sosyal medya hesaplarımızdan takip edebilirsiniz.
Sonbahar hastalıklarına hazırlıksız yakalanmak zorunda değilsiniz. Bilgili olup erken belirtileri tanıyarak ve basit önlemler alarak solunum yolu hastalıklarından korunabilirsiniz.
Önlemler:
- Yemeklerden önce ve okuldan ya da işten eve döndüğünüzde mutlaka ellerinizi yıkayın.
- Hasta hissettiğinizde evde kalın; hastalığın yayılmasını önlemenin en iyi yolu, belirtiler geçene kadar evde dinlenmektir.
- Öksürürken veya hapşırırken bir mendil ya da dirseğinizi kullanarak ağzınızı kapatın ve virüslerin başkalarına bulaşmasını önleyin.
- Hastaysanız ve dışarı çıkmanız gerekiyorsa, çevrenizdekileri korumak için maske takın.
- Aşınızı olun. Grip aşısı her sonbahar önemli bir koruma sağlar. Ayrıca, COVID-19 için hatırlatma dozunu ve doktorunuzun önerdiği diğer aşıları da yaptırmayı unutmayın. Risk grubundaysanız, zatürre (pnömokok) ve boğmaca aşılarını da hekiminizle görüşebilirsiniz. Hangi aşıların gerekli olduğunu öğrenebilirsiniz.
Sonbahar, viral enfeksiyonların yanı sıra bazı hastalıkların belirtilerinin artmasıyla da kendini gösterebilir. Özellikle Raynaud sendromu ve kalp hastalıkları bu dönemde önemlidir. Soğuk hava kan akışını etkileyebilir ve vücut bu değişime uyum sağlamakta zorlanabilir. Bu da Raynaud sendromu ve kalp hastalığına bağlı olarak zayıf kan dolaşımı, uyuşma ve ödem gibi belirtilerin artmasına yol açabilir. Soğuk havalar eklem ağrılarını da artırabilir. Sonbahardaki hava değişiklikleri artritten kaynaklanan rahatsızlığı artırabilir. Soğuk havalar eklem ağrılarını da artırabilir. Sonbaharda hava değişiklikleri, artritten kaynaklanan rahatsızlıkları artırabilir. Eklem ağrısını hafifletmek ve eklemleri rahatlatmak için uzun, ılık bir duş alabilirsiniz. Geceleri elektrikli battaniye veya ısıtma yastığı kullanmak da eklemlerin gevşemesine ve ağrının önlenmesine yardımcı olur. Belirtilerinizde bir değişiklik fark ederseniz, doktorunuza danışın. Bu sorunlarla başa çıkmanın en iyi yolu, mümkün olduğunca aktif kalmaktır.
Kışa girdikçe günlerin kısalması ve havaların soğumasıyla duygusal düzensizlikler de görülebilir. Depresyon, ruh hali sorunlarına ek olarak uyku ve yeme problemlerine de yol açabilir; kişi, diğer hastalıklara karşı daha duyarlı hale gelebilir. Mevsimsel duygusal bozukluktan kaçınmanın en iyi yollarından biri ışık terapisidir. Işık terapisi, sabah saatlerinde doğal güneş ışığını taklit eden parlak bir ışığa belirli bir süre boyunca maruz kalmaktır. Ama en güzeli gerçek güneş ışığına maruz kalmaktır. Mümkün olduğunca dışarı çıkıp biraz güneş ışığı almak sizi rahatlatacak ve biyolojik saatinizi düzenlemeye yardımcı olacaktır.