Omuz Sakatlıkları ve Donuk omuz
Pek çoğumuz hafta içini bilgisayar başında hareketsiz geçirip, hafta sonu halı sahada veya sporda vücudumuzun sınırlarını zorluyoruz. Omuz Sakatlıkları Konusunu iki uzman görüşü ile sizlerle paylaşıyoruz. İlki bir görüntüleme uzmanına ait, ikincisi ise ortopedi uzmanına.
Radyoloji uzmanımız Dr. Filiz Yenicesu teşhis yöntemlerini aktarırken, hastalığın sebeplerini İdil Seven'in röportajına verdiği yanıtlarla Prof. Dr. Erkan Bilen aktarıyor.
OMUZ HASTALIKLARINDA GÖRÜNTÜLEME YÖNTEMLERİ
Uzm. Dr. Filiz Yenicesu, Radyoloji Uzmanı
Tanı amaçlı görüntüleme yöntemleri uygun şekilde kullanıldığında omuz rahatsızlıklarının tanı ve tedavi planlamasında önemli yer tutar. Röntgen, ultrason, MRG ve kemik dansitometri gibi görüntüleme yöntemleri, ortopedist ve fizyoterapistlerin doğru tanı, prognoz, cerrahi müdahale gerekip gerekmediği konusunda karar vermesini kolaylaştıran tanısal görüntüleme yöntemleridir.
Görüntüleme Seçenekleri
X-Ray (Röntgen)
Travmatik yaralanmalarda omuz çıkığı veya, subluksasyon şüphesi olanlarda kemik yapıda olabilecek patolojiler veya daha önce kanser tanısı konmuş kişilerde metastaz açısından değerlendirme (omuz ağrısı varsa) için çeşitli pozisyonlarda omuz röntgeni çekilir.
Ultrason
Kas-iskelet ultrasonu, humerus başı dahil olmak üzere omuzu çevreleyen tendon, kas gibi yapıların statik ve dinamik görüntülemesini ve eklem çevresindeki sıvı birikiminin varlığını saptamak açısından omuz ağrısının hem tanı hem de tedavisi için yararlı ve güçlü bir yöntem olarak kullanılır.
Deneyimli bir operatör tarafından gerçekleştirilen yüksek çözünürlüklü ultrason, rotator manşet ve komşu kasları, bursaları ve biseps kasının görüntülemek için güvenilir, non-invaziv bir tekniktir.
MRG
MRG, özellikle kas ve yumuşak dokular bakımından omuzun çok düzlemli, non-invaziv muayenesine olanak tanır. MRI'nın instabil omuzdaki yumuşak doku yaralanmalarının değerlendirilmesinde altın standart olarak kabul edilmektedir. MRG, kemik yaralanmalarını ayrıntılı olarak değerlendirmek için de kullanılabilir.
Artrografi
Artrografi, ekleme bir boya enjekte edildiğinde yapılır ve MR ile birleştirilerek omuz ekleminin ayrıntılı anatomik bilgilerini sağlar.
Kemik Mineral Yoğunluğu Ölçümü
Sebebi bilinmeyen omuz ağrılarında Osteoporaza bağlı olup olmadığını ekarte etmek için kullanılabilir.
Prof. Dr. F. Erkal Bilen Omuz Sağlığı ve Donuk Omuz Röportajı
İDİL SEVEN
Omuzlarımızdaki Sessiz Tehlike: Hafta Sonu Savaşçıları Sakatlıklarından Menopozal Donuk Omuza Uzanan Yol
Pek çoğumuz hafta içini bilgisayar başında hareketsiz geçirip, hafta sonu halı sahada veya sporda vücudumuzun sınırlarını zorluyoruz. Ancak Prof. Dr. F. Erkal Bilen’in “hafta sonu savaşçıları” olarak tanımladığı bu grupta yer alıyorsanız, omuzlarınızdaki küçük bir sızının büyük bir yırtığa dönüşmesi an meselesi olabilir.
Vücudumuzun hareket açıklığı en geniş, ancak bir o kadar da narin eklemi olan omuzlarımız, modern yaşamın getirdiği alışkanlıklarla büyük bir sınav veriyor. Sadece masa başı çalışmanın getirdiği postür bozuklukları değil, aynı zamanda kondisyonu zorlayan kontrolsüz aktiviteler de ciddi riskleri beraberinde getiriyor. Prof. Dr. F. Erkal Bilen, hafta içi hareketsiz kalıp hafta sonu tüm enerjisini sahaya yansıtmaya çalışan ve “hafta sonu savaşçıları” olarak adlandırdığı grubun, başta omuz, çapraz bağ ve aşil tendonu olmak üzere ciddi yaralanmalara davetiye çıkardığına dikkat çekiyor.
Omuzlarınız Bize Ne Anlatıyor?
Bu sayımızda, omuz ekleminin karmaşık yapısından yola çıkarak, en sık rastlanan omuz sakatlıklarını, kadınların menopoz döneminde sıkça karşılaştığı "donuk omuz" problemini ve bu süreçteki hormonal etkileri mercek altına alıyoruz. Ayrıca, bir tedavi sürecinde laboratuvar testlerinin neden önemli bir rehber olduğunu, D vitamininin sadece kemikler için değil tendon sağlığı için de ne kadar kritik bir rol oynadığını Prof. Dr. Bilen’in uzmanlığından dinliyoruz.
Omuzdaki basit bir ağrı ne zaman "kırmızı bayrak" anlamına gelir? Menopoz dönemindeki kadınlarda görülen omuz kısıtlılığının östrojen ile bağlantısı nedir? Laboratuvar testleri, omuz sağlığının iyileşme sürecinde nasıl bir pusula görevi görür? Prof. Dr. Bilen ile omuz sağlığı hakkında geniş bir yelpazede gerçekleştirdiğimiz bu ufuk açıcı röportaj, omuz ağrılarınıza bakış açınızı değiştirecek. Omuzlarınızdaki hareketi geri kazanmanın ve korumanın yollarını öğrenmek için röportajımıza davetlisiniz.
Prof. Dr. F. Erkal Bilen kimdir?
1971 yılında Adana’da doğdum. İlkokula Ankara Kavaklıdere İlkokulunda başladım ve İstanbul Kara Ahmet Paşa İlkokulunda bitirdim. 1983-1990 yılları arasında İstanbul Cağaloğlu Anadolu Lisesinde lise eğitimimi tamamladım. 1990-1996 yılları arasında İstanbul Üniversİstanbul Tıp Fakültesi’nde tıp eğitimimi tamamladım. 1996-2001 yılları arasında aynı üniversitede ortopedi ihtisasını tamamladım. Daha sonra 2003-2004 yıllarında yurtdışında ayak ve omuz cerrahisi ile ilgili ek eğitimler aldım. 2011’de doçent, 2016’da profesör ünvanlarını kazandım. Halen hastalarımı 2005 yılında başladığım Maçka EMAR Tıp Merkezinde kabul ediyorum.
Omuz eklemi vücuttaki hareket açıklığı en fazla olan eklemdir. Bu da onu daha sık ve kolay yaralanır hale getirir. En fazla eklem çıkığı yine aynı sebeple omuz ekleminde görülür.
Omuz rahatsızlıklarında en sıklıkla tendon enflamasyonu (tendinit), sıkışma sendromu (impingement), rotator manşet tendonlarında yırtık ve tekrarlayan omuz çıkığı problemlerine rastlıyoruz.
Modern yaşam omuz sakatlıklarını nasıl etkiledi?
Modern hayatta bu tür yaralanmaların yaygınlaşması birçok faktöre bağlı. Bunlardan ilki daha fazla egzersiz ve spor yapılması, yani omuz ekleminin tekrarlayan zorlamalara maruz kalması. Eğer spor bilinçli bir şekilde ve bir antrenör eşliğinde yapılmazsa risk daha da artıyor.
Hafta Sonu Savaşçıları
Diğer bir durum da “hafta sonu savaşçıları” dediğimiz 35-55 yaş arası, düzenli spor yapmayıp sadece hafta sonu halı saha futbol veya başka bir aktiviteyi vücudunun ve kondisyonunun kaldırabileceğinin üzerinde zorlayıp başta aşil tendonunu, ön çapraz bağını koparan grup.
Masa başı çalışmanın getirdiği hareketsizlik ve kas dengesinin bozulması
En sık gördüğümüz diğer bir sebep de masa başı çalışmanın getirdiği hareketsizlik, postür bozuklukları, kas dengelerinde bozulma gibi problemler.
Omuz ağrılarında kırmızı bayraklar
Omuz ağrınız sizi gece uykudan uyandırıyorsa, 3-4 hafta geçmesine rağmen düzelme olmadıysa, omuz hareketinde belirgin bir kayıp veya zorluk geliştiyse artık bir uzmana başvurulmalıdır.
Tek omuz ağrısı ile çift omuz ağrısı aynı mı?
Genellikle aşırı kullanım veya yıpranma kaynaklı problemler çift taraflı görülmekle birlikte çoğunlukla sadece bir taraf bulgu verir. Muayene esnasında mutlaka her iki omuz birlikte değerlendirilmeli, gerekirse tetkik her iki tarafa da yapılmalıdır. Her iki omuzda travma olmadan başlayan hastalıklarda altta yatan metabolik bir sebep mutlaka araştırılmalı ve sorgulanmalıdır. Örneğin, başka bir sebeple uzun süreli yüksek doz kortizon kullanımına bağlı her iki omuz kemiğinin başında erime gelişebilir, bazı romatolojik hastalıklar da her iki omuzda birden ağrı şeklinde başlayabilir.
Zorlamaya devam edilirse zedelenme yırtığa dönüşebilir!
Her hastalıkta olduğu gibi erken teşhis azami önem taşır. Kısmen zedelenmiş bir doku, tanısı konulup istirahat ile tamamen düzelebilecekken, zorlamaya devam edilirse tam kalınlık bir yırtığa dönüşüp genellikle cerrahi tedavi şart hale gelir.
Ev hanımlarında ve ofis çalışanlarında gördüğümüz omuz rahatsızlıkları
Sporcularda daha büyük enerjili ve travmatik yaralanmalar, yani ani gelişen problemler sıklıkla görülür. Bazı sporlarda ise aynı hareket tekrar tekrar yapılarak akümülatif travmaya yol açabilir.
Ev hanımlarında veya ofis çalışanlarında ise eğer güç gerektiren zorlu bir aktivite yapılırsa sporculardaki gibi akut yaralanma saptanabilmekle birlikte daha sıklıkla aşırı kullanım yaralanmasına bağlı tendon problemleri görülür. Bunlar sıklıkla fizik tedavi, buz uygulaması ve postür eğitimi ile düzelir.
Kış ve yaz sakatlıkları farklı
Omuz sakatlıklarında mevsimsel paternler var. Kayak mevsiminde erişkin omuz kırıkları sıklığı belirgin olarak artarken, yaz mevsiminde ise çocuklar daha fazla fiziksel aktivite yaptıkları için onlarda omuz kırıkları sıklığı artıyor.
Donuk omuz bilinmeyeni çok bir hastalık
Duplay hastalığı, adhezif kapsülit olarak da adlandırılıyor. Tam olarak neyin tetiklediği bilinmiyor. Bu hastalıkta kol ve kürek kemiğinin oluşturduğu eklemi çepeçevre saran ve normalde ince ve esnek olan kapsül adını verdiğimiz doku kalınlaşıyor ve hacmi küçülüyor. İlk evresinde omuz eklemi içini döşeyen sinovya dediğimiz dokuda şiddetli bir enflamasyon oluyor ve bu da ciddi ağrıya yol açıyor. Daha sonra haftalar-aylar içinde omuz hareketi kısıtlanması ön plana çıkıyor.
Donuk omuzun ilk tipik bulguları
İlk tipik bulgular elin sırta doğru uzatılmasının kısıtlanması şeklinde görülüyor. Örneğin kadın hastalar sütyenlerine ulaşamadıklarını söylüyorlar. Erkekler ise kolun yukarı kaldırılmasının kısıtlandığını öncelikle farkediyor. Ancak bu genellikle gecikiyor, çünkü omurga yana eğilerek omuz ekleminden eksilen hareketi telafi etmeye çalışarak kısıtlılığın boyutunu maskeliyor. Muayenede ise omuz eklem hareketinin her yöne kısıtlandığı görülüyor. Muayene esnasında kürek kemiği bir elle stabilize edildiğinde omuz eklemindeki gerçek kısıtlanma tespit ediliyor.
Donuk omuz kendi haline bırakılırsa hakikaten geçer. Ancak bu 1 hatta 2 sene sürebilir. Kalıcı bir hastalık değildir.
Kimi hastada fizik tedavi, kimisinde ilaç tedavisi veya kortizon enjeksiyonu, bazen yüzme, nadiren de artroskopik gevşetme ameliyatı gerekli olabilir. Bu, hastanın yaşam tarzı ve beklentilerine göre belirlenir.
Donuk omuz için kimler risk altında?
Donuk omuz genç erişkin kadınlarda özellikle de metabolik problemi olanlarda daha sık görülüyor. Benim klinik gözlemim ise kendisini sıkan ve düzenli nefes almayıp nefesini tutanlarda esas olarak bu hastalığın geliştiği yönünde. Dolayısıyla tedaviye nefes terapisinin eklenmesi de oldukça mantıklı.
Ben hiçbir hastalığın nedensiz yaşandığına inanmıyorum
Mutlaka her hastalığın bir ya da daha fazla nedeni olduğunu düşünüyorum. Bir çok hastalık için bu patofizyoloji tıp tarafından çözülmekle beraber bir kısmının ise modern tıp tarafından henüz tam olarak anlaşılamamaktadır.
Menopozal donuk omuz
Son zamanlarda menopozal donuk omuzdan daha fazla bahsedilmeye başlandı. Gerçekten de menopoz sonrası östrojen düzeyleri bağdokusundaki kollajen yapısında değişikliğe yol açıyor, kapsül ve bağlarda esneklik azalıyor, enflamatuar mediyatörler dediğimiz bazı kimyasal maddeler artıyor ve kılcal damarlardaki kan dolaşımı bozuluyor. 45-60 yaş arası kadınlarda donuk omuzun gelişmesine bu durumların katkısı olduğu düşünülüyor.
Menopozun bir hastalık değil doğal bir süreç olduğu akıldan çıkarılmamalı
Östrojen hormon replasman tedavisi bu açıdan faydalı olmakla birlikte mutlaka endokrinolog ve kadın doğum uzmanı hekimlerin tavsiye ve takibinde kullanılmalıdır.
Sert Omuz ve Donuk Omuz Farkı
Eklemin yıpranması, tendon yırtıkları, ağrı ve hareket ettirememe donuk omuza değil sert omuz dediğimiz bir duruma yol açıyor. Bu durumda sadece kapsül değil eklem ve çevrsindeki diğer dokular da etkilendiği için tedavi ona göre düzenleniyor.
Laboratuvar testleri, omuz hastalıklarının yönetiminde hekime bir yol haritası sunuyor
Metabolik değerleri bozuk hastalarda özellikle omuz çevresi kasların tendonlarında yıpranma (tendinozis) ve yırtık çok daha kolay gelişiyor. Ayrıca bu hastalarda iyileşme de oldukça yavaş ve problemli seyredebiliyor. Bu durumda laboratuvar testleri hekime optimum iyileşme hızını ve kalitesini sağlamak açısından çok yardımcı oluyor.
İnsülin direnci varsa düşürülmesi, D vitamini, Çinko, B12 vitamini, folik asit ve diğer bir çok vitamin ve mineralin eksikliğinin giderilmesi sadece omuz sağlığı için değil bütünsel olarak hastanın sağlık ve hayat kalitesini yükseltmede etkili oluyor.
Uzun, sağlıklı, kaliteli ve aktif bir ömür için optimum bir metabolizma çok önemli, bunun için kan değerlerinin düzenli takibi önemli
İnsülin fazlalığı (hiperinsülinizm) ve onun getirdiği dış ve iç yağlanma, kilo artışı ve insülin direnci vücudun daha hızlı yaşlanmasına ve kolay yıpranmasına neden oluyor. Bu nedenle hem erkek hem de kadınlarda: hemogram, CRP, ALT, AST, BUN, Kreatinin, DHEA-S, HOMA-IR, HbA1c, açlık kan şekeri, TSH, serbest T3 ve T4 (tiroid hormonları), folik asit, B12 vitamini ve 25-hidroksikolekalsiferol (D vitamini) değerleri düzenli aralıklarla takip edilmeli. Ayrıca erkeklerde serbest ve total testosteron, estradiol ve LH; kadınlarda ise estradiol ve LH da takip edilmeli ve bir problem saptanırsa mutlaka ilgili branş hekimine başvurulmalı ve problem mümkünse ortadan kaldırılmalı.
D vitamininin önemi son 10 yıl içinde çok daha net anlaşıldı, tendon sağlığı üzerinde de etkili
D vitamininin eskiden sadece kemik sağlığı ve kalsiyum metabolizması ile ilgili görevleri olduğu düşünülmekteydi. Şimdi sadece kemik ve kalsiyum üzerine değil, tendonların sağlığı, insülin metabolizması ve normal testosteron salgısı ile direk ilişkili olduğu görülüyor.
Omuz sağlığı için altın standart “Egzersiz sağlığa faydalı, spor ise zararlıdır!”
Aynı bir ilaç belli bir dozu geçtiğinde nasıl zehir haline dönüşüyorsa aynı şey burada da geçerlidir. Pilates, yoga, taichi, chigung gibi eklemleri aşırı zorlamadan tüm vücudu çalıştıran egzersizler omuz sağlığı için en tavsiye ettiğim egzersizlerdir.