Bebek Ölümleri
TÜRKİYE’DE VE DÜNYADA BEBEK ÖLÜM HIZININ DURUMU
Uzm.Dr.Sibel Kıran
Bir toplumun genel sağlık, özellikle çocuk sağlığı düzeyini belirlemek, bu konuda sunulan hizmetlerin etkinliğini değerlendirmek için kullanılan en anlamlı ve en önemli ölçütlerden birisi bebek ölüm hızıdır. Bebek ölüm hızı (BÖH); bir toplumda bir yıl içinde canlı doğup, bir yaşını tamamlamadan (0-365 günlük) ölen bebeklerin sayısının, o yıl içinde o toplumdaki canlı doğum sayısına bölünüp 1000 ile çarpılmasıyla hesaplanır (“1.000 canlı doğum başına bebek ölümü” diye değiştirilebilir).
Doğumdan sonraki ilk 28 günlük dönem “yenidoğan dönemi” olarak tanımlanır. Bu dönemdeki bebek ölümleri doğum travması, erken doğum, düşük doğum ağırlığı, doğumsal anomali gibi nedenlerle olur. Bu dönemdeki ölümleri azaltmada doğum öncesi bakım ve doğum hizmetlerinin kalitesi önemlidir.
Doğumdan sonraki ilk 29-365 günlük dönem ise “yenidoğan sonrası dönem” olarak tanımlanır. Bu dönemdeki ölümlerde beslenme yetersizlikleri, enfeksiyon hastalıkları gibi nedenler rol oynar. Bu ölümleri azaltmada da doğum sonrası hizmetler önemlidir.
TÜİK veri portalına göre Türkiye’de 2024 yılında bebek ölüm hızı binde 9 olarak belirlenmiştir.
Aşağıdaki tabloda 2009-2024 arasındaki yıllarda bebek ölüm hızları ve sayıları görülmektedir
Bebek ölüm sayısı ve hızı, 2009-2024
Türkiye’de bebek ölüm hızı son 30 yılda dramatik şekilde düşmüştür. 1995’de ‰ 44.2 iken 2020’lerde ‰ 8–9 düzeyine inmiştir (yaklaşık %80 azalma). Bu düşüş, sağlık hizmetleri, aşılama, anne-bebek bakımının iyileşmesi ve bebek bakımına erişimin artmasıyla ilişkilendirilebilir. Tabloda 30 yıllık değişim görülmektedir.
2023 yılında, dünya genelindeki bebek ölüm hızı (IMR) yaklaşık olarak 30–32 ölüm / 1.000 canlı doğum civarındadır (UN IGME verilerine dayalı uluslararası tahmin). Dünya ülkeleri, BÖH açısından en kötüden en iyiye doğru sıralandığında; Türkiye orta-alt seviyede yer almaktadır. Yani, gelişmiş ülkelere göre BÖH yüksek olsa da, dünya ortalamasının altındadır (ortalamaya göre daha az ölüm söz konusudur).
BÖH açısından yüksekten düşüğe yapılan sıralamada; Türkiye bir raporda 173 ülke arasında 105. sırada, diğer bir raporda ise 196 ülke arasında 122. sırada yer almaktadır. Aşağıdaki tabloda 2023 yılına ait bebek ölüm hızı verilerine dayanarak, yüksek, orta ve düşük düzeylere örnek ülkeler bulunmaktadır. Bu veriler UNICEF/UN-IGME ve ilgili uluslararası veri kaynaklarının 2023 tahminleri ile uyumlu küresel verilerden derlenmiştir.
1) Bebek Ölüm Hızı En Yüksek Olan Ülkeler (2023)
|
|
Ülke
|
Bebek Ölüm Hızı (‰)
|
|
Afganistan
|
~104.9
|
|
Somalia
|
~86.5
|
|
Orta Afrika Cumhuriyeti
|
~83.0
|
|
Ekvator Ginesi
|
~78.3
|
|
Sierra Leone
|
~73.4
|
|
Nijer
|
~66.8
|
|
Çad
|
~65.5
|
2) Orta Düzey Bebek Ölüm Hızı Olan Ülkeler (2023)
|
|
Ülke
|
Bebek Ölüm Hızı (‰)
|
|
Hindistan (ör. G20 verisi)
|
~24.5
|
|
Güney Afrika (ör. G20)
|
~24.4
|
|
Endonezya (ör. G20)
|
~17.0
|
|
Brezilya (ör. G20)
|
~12.5
|
|
Meksika (ör. G20)
|
~10.8
|
|
Türkiye (ör. G20)
|
~9.1
|
|
Arjantin (ör. G20)
|
~8.2
|
3) Bebek Ölüm Hızı Çok Düşük Olan Ülkeler (2023)
|
|
Ülke
|
Bebek Ölüm Hızı (‰)
|
|
Slovenya
|
~1.5
|
|
Singapur
|
~1.5
|
|
İzlanda
|
~1.6
|
|
Monako
|
~1.7
|
|
Japonya
|
~1.9
|
|
Finlandiya
|
~2.1
|
|
İsveç
|
~2.3
|
-