Bülten Ana Sayfasına Dön

Yenidoğanlarda Hepatit B ve Erken Yaşta HPV Aşılamasının Uzun Vadeli Sağlık Harcamalarına Etkisi

Dr. Özlem Aker

Koruyucu sağlık hizmetleri, modern sağlık sistemlerinin sürdürülebilirliği açısından fayda maliyet analizi yapıldığında en etkin halk sağlığı uygulamaları arasında yer almaktadır. 

Özellikle çocukluk çağında uygulanan aşılama programları; enfeksiyon hastalıklarının, kronik komplikasyonların ve bazı kanser türlerinin önlenmesinde kritik rol oynamaktadır. Günümüzde yenidoğan döneminde uygulanan Hepatit B aşısı ile çocukluk ve erken ergenlik döneminde uygulanan Human Papillomavirus (HPV) aşısı, yalnızca mortalite ve morbiditeyi azaltmakla kalmayıp uzun vadeli sağlık harcamalarının düşürülmesine de önemli katkı sağlamaktadır.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), OECD ve Centers for Disease Control and Prevention (CDC) gibi kuruluşları,  aşılama programlarının sağlık ekonomisine yüksek düzeyde katkı sağladığına dikkat çekmekte ve aşılamanın önemini vurgulamaktadır.

Bu makalede bu iki aşının ekonomiye etkileriyle ilgili birikmiş verilerden bir derleme sunmak amaçlanmaktadır.

Hepatit B Aşısının Sağlık Ekonomisine Katkısı

Hepatit B virüsü (HBV), kronik karaciğer hastalığı, siroz ve hepatoselüler karsinom gelişimine yol açabilen ciddi bir enfeksiyon etkenidir. Özellikle yenidoğan döneminde bulaş gerçekleştiğinde enfeksiyonun kronikleşme riski oldukça yüksektir. Bu nedenle DSÖ, doğumdan sonraki ilk 24 saat içerisinde Hepatit B aşısının ilk dozunun  uygulanmasını önermektedir.

Rutin yenidoğan aşılamasının yaygınlaşmasıyla birlikte birçok ülkede Hepatit B enfeksiyon oranlarında belirgin düşüş sağlanmıştır. CDC verilerine göre ABD’de çocuk ve ergen yaş grubunda akut Hepatit B enfeksiyonlarında 1990’lı yıllardan itibaren yaklaşık %90 oranında azalma görülmüştür. Bu durum, kronik karaciğer hastalıkları ve karaciğer kanseri insidansının azaltılmasına da önemli katkı sağlamıştır.

Kronik Hepatit B enfeksiyonu; uzun süreli antiviral tedavi, düzenli laboratuvar takipleri, görüntüleme yöntemleri, hastane yatışları, karaciğer transplantasyonu ve karaciğer kanseri gelişen olgularda kanser tedavileri nedeniyle sağlık sistemleri üzerinde ciddi ekonomik yük oluşturmaktadır. “Eğer yenidoğan Hepatit B aşılaması yapılmasından vazgeçilirse , sağlık maliyetleri nasıl etkilenirdi?”  sorusuyla yapılan modellemelerde, bu senaryoda, yalnızca ABD’de yıllık yüz milyonlarca dolarlık ek sağlık harcaması oluşabileceği öngörülmektedir.

Bu nedenle yenidoğan döneminde uygulanan birkaç dozluk aşılama programı, ilerleyen yaşlarda ortaya çıkabilecek yüksek maliyetli tedavi süreçlerinin önlenmesinde maliyet-etkin bir yaklaşım olarak öne çıkmaktadır.

HPV Aşılamasının Uzun Vadeli Ekonomik Etkileri

Human Papillomavirus (HPV), başta serviks (rahim ağzı) kanseri olmak üzere anal kanser, orofaringeal kanser ve genital siğiller ile ilişkili önemli bir viral enfeksiyondur. HPV aşıları özellikle virüsle karşılaşmadan önce uygulandığında yüksek koruyuculuk sağlamaktadır. Bu nedenle DSÖ ve CDC, aşının çocukluk veya erken ergenlik döneminde uygulanmasını önermektedir.

OECD tarafından yayımlanan raporlarda HPV aşılamasının rahim ağzı kanserine bağlı ölümleri yaklaşık %90 oranında azaltma potansiyeline sahip olduğu vurgulanmaktadır. Serviks kanseri tedavisinde kullanılan cerrahi girişimler, kemoterapi, radyoterapi ve uzun dönem takip süreçleri sağlık sistemleri üzerinde ciddi ekonomik yük oluşturmaktadır.

CDC verilerine göre, HPV aşısı için yapılan her harcama karşılığında kazanılan tam sağlıklı bir yaşam yılının (QALY) maliyeti yaklaşık 22.755 Amerikan dolarıdır. Ekonomik literatürde 50.000$ altındaki QALY maliyetleri genellikle "yüksek derecede maliyet-etkin" kabul edilir.

HPV aşılamasının ekonomik katkıları yalnızca doğrudan tedavi maliyetlerinin azaltılmasıyla sınırlı değildir. Aynı zamanda:

• İş gücü kaybının önlenmesi, 
• Erken mortalitenin azaltılması, 
• Üretken yaşam yıllarının korunması, 
• Uzun süreli bakım ihtiyacının azaltılması gibi dolaylı ekonomik kazanımlar da sağlamaktadır.

Türkiye Açısından Değerlendirme

Türkiye’de HPV aşısının ulusal bağışıklama programına dahil edilmesine yönelik yapılan ekonomik modelleme çalışmalarında aşının “yüksek derecede maliyet-etkin” olduğu gösterilmiştir. WHO PRIME modeli kullanılarak yapılan analizlerde:

• HPV aşısı ile önlenen her DALY (sağlıklı yaşam yılı kaybı) için maliyetin yaklaşık 2.231–2.342 ABD doları arasında olduğu, 
• Programın Sosyal Güvenlik Kurumu açısından uygulanabilir bulunduğu, 
• Uzun vadede serviks kanseri yükünü belirgin şekilde azaltabileceği bildirilmiştir. 

Türkiye’de serviks kanseri tedavisinin oluşturduğu ekonomik yük dikkate alındığında, erken yaşta HPV aşılamasının koruyucu sağlık politikaları içerisinde stratejik önem taşıdığı değerlendirilmektedir.

Sonuç

Yenidoğan döneminde uygulanan Hepatit B aşısı ile çocukluk ve erken ergenlik döneminde uygulanan HPV aşısı, yalnızca enfeksiyon hastalıklarının önlenmesinde değil, aynı zamanda sağlık ekonomisinin sürdürülebilirliği açısından da kritik öneme sahiptir.

Bilimsel veriler ve uluslararası kuruluşların raporları; bu aşıların:

• Kanser insidansını azalttığını, 
• Kronik hastalık yükünü düşürdüğünü, 
• Uzun dönem tedavi maliyetlerini azalttığını, 
• Sağlık sistemlerinde ekonomik tasarruf sağladığını ortaya koymaktadır.

Bu nedenle aşılama programlarının güçlendirilmesi, koruyucu sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması ve erken yaşta bağışıklamanın desteklenmesi hem toplum sağlığı hem de sağlık ekonomisi açısından önemli bir halk sağlığı stratejisi olarak değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

1. World Health Organization (WHO). Hepatitis B vaccines: WHO position paper. Weekly Epidemiological Record. 2017. 
2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Prevention of Hepatitis B Virus Infection in the United States: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices. MMWR Recommendations and Reports. 2018. 
3. OECD. Tackling the Impact of Cancer on Health, the Economy and Society. Paris: OECD Publishing; 2023. 
4. Chesson HW, et al. Cost-effectiveness of human papillomavirus vaccination in the United States. Emerging Infectious Diseases. CDC; 2003. 
5. Brisson M, et al. Health and Economic Impact of HPV Vaccination in Global Settings. Vaccine. 2020. 
6. WHO Strategic Advisory Group of Experts (SAGE). Human papillomavirus vaccines: WHO position paper. Weekly Epidemiological Record. 2022. 
7. BMC Public Health. Cost-effectiveness analysis of HPV vaccination in Türkiye using PRIME model. 2025. 
8. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). HPV Vaccination Recommendations. 2024. 
9. World Health Organization (WHO). Immunization Agenda 2030: A Global Strategy to Leave No One Behind. Geneva; 2020.