Rusya’da Bir Laboratuvar Çalışanının Ölümü Sonrası Ortaya Çıkan Veba Şüphesi
Uzm. Dr. Tutku Taşkınoğlu
Eylül ayında Sibirya’nın İrkutsk bölgesinde bir laboratuvar çalışanının ağır zatürre sonucu hayatını kaybetmesi ve hemen ardından uygulanan sıkı karantina önlemleri gündeme bomba gibi düştü. Veba tanısı ve laboratuvar kazası iddiaları hâlâ sis perdesiyle örtülü olsa da bu gizemli olaya birlikte yakından bakalım istedik.
İrkutsk Veba ile Mücadele Araştırma Enstitüsü’nde görev yapan 28 yaşındaki Darya Şipilova, ağır zatürre şikayetiyle Şelehov’daki hastaneye kaldırıldı ve 2 Ekim’de yaşamını yitirdi. Darya’nın ölümünün hemen ardından Şelehov Bölge Hastanesi’nde tüm hasta kabul ve taburcu işlemleri bir anda durduruldu ve hastanede karantina ilan edildi. Temaslı olduğu düşünülen yaklaşık 200 kişi hızla tespit edilip tıbbi gözetim altına alındı.
Darya’nın 25 Eylül’de veba etkeni Yersinia pestis içeren bir deney tüpünü kırdığı ve ardından hastalanmaya başladığı iddia ediliyor. Ancak bu hikâye şimdilik yalnızca basında dolaşan bir söylenti; ortada ne yayımlanmış bir laboratuvar sonucu ne de resmî bir kaza raporu var. Rusya’nın federal halk sağlığı kurumu, ölümün “nedeni belirlenemeyen pnömoni” olarak kaydedildiğini açıkladı. Kurumun açıklamasına göre:
- Hastadan alınan örneklerde mesleki çalışmalarıyla ilişkili mikroorganizmalar saptanmadı.
- Enstitüde patojenlerle ilgili bir kaza kaydedilmedi.
İlk başta yapılan “vebadan ölen” açıklamasının daha sonra “muhtemelen vebadan ölen” şeklinde düzeltilmesi, olayın üzerindeki sis perdesini iyice kalınlaştırdı. Bu yüzden resmî açıklamalar ile bazı basın haberleri arasında dikkat çekici bir çelişki göze çarpıyor.
Bölge valisi, yaptığı açıklamada temaslılarda herhangi bir hastalık belirtisi olmadığını ve test sonuçlarının negatif çıktığını belirtti. Karantinadaki kişilerin doğrulanmış veba vakası olarak görülmemesi gerektiğini vurguladı.
Akciğer vebası, Yersinia pestis bakterisinin akciğerleri hedef aldığı, hızla ilerleyip ciddi sonuçlara yol açabilen tehlikeli bir enfeksiyondur. Yakın temas halinde solunum damlacıklarıyla kolayca insandan insana bulaşabilir. Erken tanı ve doğru antibiyotik tedavisi hayat kurtarıcıdır. Ancak ağır zatürre vakası görülmesi, tek başına veba tanısı koymak için yeterli değildir.
Vebadan korunmak için genel hijyen kurallarına dikkat etmek, hasta kişilerle yakın temastan kaçınmak, özellikle riskli bölgelerde el temizliğine özen göstermek, maske kullanmak ve şüpheli durumlarda sağlık birimlerine başvurmak önemlidir. Ayrıca, kemirgenlerle teması en aza indirmek ve böcek ısırıklarına karşı önlem almak da veba bulaşma riskini azaltır.
Şu an için bu olayı “Rusya’da veba” olarak değil, “İrkutsk’ta bir laboratuvar çalışanının ölümüyle ortaya çıkan veba şüphesi ve alınan önlemler” şeklinde tanımlamak çok daha doğru olur. Kaynaklara göre, doğrulanmış yeni veba vakaları, toplumda bir bulaş zinciri ya da “mutasyona uğramış yeni veba” iddialarını destekleyen herhangi bir kanıt bulunmuyor.