Gastroenteritler (ishal, mide bulantısı ve karın ağrıları) Artıyor Mu?
Uzm.Dr. Tutku Taşkınoğlu
Güneş, tatil, havuz, deniz, piknik ve ardından kusma, ishal, mide bulantısı, ateş ve karın ağrısı… Tatiliniz eziyete döndü. Neredeyse birçoğumuzun geçen hafta yaşadığı buydu. Gazetelere göre bir salgın vardı, ama gerçekten bir salgın mıydı?
Aslına bakarsanız, hayır. Şu anda ishale neden olan bir salgın yok. Ama farklı etkenlerin neden olduğu ishal vakaları görüyoruz.
Yazın havalar ısındıkça, insanlar daha çok dışarıda vakit geçirir. Tatillerde dışarıda yemek yeme ve fast food tüketme alışkanlığımız artar. Oysa sıcak havalarda yiyeceklerin sağlıklı bir şekilde muhafaza edilmesi zordur. Yiyeceklerin uygun şekilde saklanmaması ve hijyen kurallarına dikkat edilmemesi, mide ve bağırsak enfeksiyonlarının yayılmasını kolaylaştırır.
Bu yazıda, tatilinizi zehir eden gastroenteritin ne olduğu, nedenleri, belirtileri ve tedavisi sırasında nelere dikkat edilmesi gerektiğini ele alacağız.
Gastroenterit, ishal, mide bulantısı ve karın ağrısına neden olan bir mide ve bağırsak hastalığıdır. Genellikle virüslerin, bakterilerin veya parazitlerin yol açtığı enfeksiyonlar sonucunda görülür. Çoğunlukla aniden başlar ve birkaç gün içinde kendiliğinden geçer. Ama bazen de uzayabilir ve ciddi sorunlara yol açabilir.
Gastroenterite neden olan enfeksiyon etkenleri, kirli su ya da yiyeceklerin tüketilmesi veya havuz gibi durgun sularda yüzmek, hasta kişilerle yakın olmak yoluyla bulaşabilir. Yaz aylarında sıcaklıklar arttıkça, özellikle doğru saklanmayan yiyeceklerde mikroplar daha hızlı çoğalır. Yiyecekler uzun süre sıcakta kalırsa, iyi pişirilmezse veya yeterince soğutulmazsa, bu yiyecekleri yemek gıda kaynaklı enfeksiyon riskini artırır. Ayrıca, yüzme havuzları, plajlar, kamplar ve kalabalık yerler enfeksiyonların yayılmasını kolaylaştırır.
Gastroenteritin Birçok Nedeni Olabilir
1. Viral enfeksiyonlar
Gastroenteritin en yaygın nedenleri viral enfeksiyonlardır. Rotavirüs ve norovirüs en sık rastlanan virüslerdir. Özellikle norovirüs çok bulaşıcıdır. Kirli yiyecek, su veya hasta kişilerle doğrudan temas yoluyla bulaşabilir.
Kalabalık yaşam alanları, yüzme havuzları, tatil tesisleri ve kamplar, viral gastroenteritin yayılması için riskli yerlerdir.
Bu günlerde Türkiye’de en sık görülen virüs norovirüs, gastroenteritin en yaygın viral nedenlerinden biridir ve çok kolay bulaştığı için sık salgınlara yol açar. Norovirüs ile enfekte kişilerin dışkısı veya kusmuğuyla temas edildiğinde hızla hasta olabilirsiniz. Bu nedenle oteller, restoranlar, okullar ve kreşler, kamplar, yolcu gemileri ve tatil tesisleri gibi kalabalık ortamlarda kısa sürede çok sayıda kişiyi hasta edebilir. Belirtiler çoğunlukla ani başlar, bulantı, kusma, sulu ishal, karın krampları ve halsizlik yapar. Ateş nadiren olur. Norovirüs o kadar bulaşıcıdır ki hastaların, belirtiler sona erdikten sonraki 48 saat boyunca dahi diğer insanlara virüsü bulaştırma riski vardır.
2. Bakteriyel enfeksiyonlar
Salmonella, Escherichia coli (E. coli) ve Campylobacter gibi bakteriler ishale yol açabilir. Az pişmiş ya da çiğ et, yumurta, deniz ürünleri, pastörize edilmemiş süt ve süt ürünleri önemli risk kaynaklarıdır.
Yüksek sıcaklıklar, bakterilerin yiyeceklerde daha hızlı çoğalmasına neden olur. Bu yüzden et, süt ürünleri, mayonezli yiyecekler ve kremalı tatlılar mutlaka soğukta saklanmalıdır. Bakteriyel enfeksiyonlar kişiden kişiye bulaşmadığından korunmak için yediklerinize, içtiklerinize dikkat etmek yeterli olacaktır.
3. Parazitler
Giardia ve Cyclospora gibi parazitler, kirli su veya yiyeceklerin yenmesiyle bulaşabilir. Hijyenin az olduğu yerlerde enfeksiyon riski daha yüksektir. Göl, nehir ya da güvenilir olmayan sularda yüzmek. Bu sulardan elde edilen suyu içmek de paraziter enfeksiyonlara yol açabilir.Özellikle seyahat sırasında açıkta satılan, yeterince temizlenmediğinden emin olunmayan çiğ sebze ve meyvelere karşı dikkatli olunmalıdır.
Son günlerde Amerika’da birçok eyalette salgına neden olan Cyclospora bir parazittir. Genellikle kirlenmiş suyla yıkanmış veya hazırlanmış taze sebze ve meyvelerin tüketilmesiyle bulaşır. Özellikle iyi yıkanmamış yeşillikler, taze otlar, salatalar, meyveler ve güvenilir olmayan su kaynakları risk oluşturabilir. Cyclospora enfeksiyonunda en sık görülen belirti, günlerce hatta haftalarca sürebilen sulu ishaldir. Buna iştahsızlık, bulantı, karın krampları, şişkinlik, halsizlik ve kilo kaybı eşlik edebilir. Belirtiler bazen hafifleyip daha sonra yeniden başlayabilir. Korunmak için sebze ve meyvelerin güvenilir suyla dikkatlice yıkanması, hijyeninden emin olunmayan çiğ ürünlerin tüketilmemesi ve içme suyunun güvenilir kaynaklardan seçilmesi gerekir.
Gastroenterit Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler, enfeksiyona yol açan mikroba ve kişinin genel sağlık durumuna bağlı olarak hafif ya da şiddetli olabilir. Genellikle mikropla temas ettikten sonraki birkaç gün içinde ortaya çıkar. En sık görülen belirtiler şunlardır: sulu veya sık tekrarlayan ishal, bulantı ve kusma, karın ağrısı ve kramplar, ateş, halsizlik ve yorgunluk…
Ama bu belirtiler arasında en önemlisi sıvı kaybına bağlı susuzluktur. Kusma ve ishal uzun sürerse, özellikle çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı olan kişilerde ciddi sıvı ve mineral kaybı görülebilir; bu durum oldukça tehlikeli olabilir.
Gastroenterit Tedavisinde Nelere Dikkat Etmek Gerekir?
Gastroenterit vakalarının çoğu kendiliğinden geçer. Tedavide en çok önemsediğimiz şey ‘sıvı kaybını’ önlemektir.
1- Bol sıvı tüketin; bol su için. Ancak çok şekerli içecekler, alkol ve fazla kafein tüketmek ishal ya da sıvı kaybını artırabileceği için tavsiye edilmez. İshal ve kusma ile kaybedilen sıvı ve mineralleri yerine koymak için suya ek olarak, eczaneden alınabilen oral rehidratasyon solüsyonları da kullanılabilir. Bu solüsyonlar, kaybedilen sıvı ve elektrolitleri dengeli bir şekilde yerine koymaya yardımcı olur.
2- Hafif ve kolay sindirilen yiyecekler yiyin. Pirinç, patates, muz, çorba ve yoğurt gibi yağsız ve kolay sindirilen yiyecekler seçilebilir. Yağlı, çok baharatlı ve sindirimi zor yiyeceklerden bir süre uzak durmak iyi olabilir. Ama uzun süre aç kalmak ya da sadece tek çeşit yemek yemek tavsiye edilmez.
3- Dinlenin. Vücudun enfeksiyonla savaşabilmesi için yeterince dinlenmek ve uyumak önemlidir.
4- Doktor tavsiye etmedikçe ilaç kullanmayın.
5- Hijyen kurallarına özen gösterin. Enfeksiyonun başkalarına yayılmasını önlemek için, tuvaletten sonra ve yemek hazırlamadan ya da yemeden önce eller sabun ve suyla iyice yıkanmalıdır.
Enfekte kişinin kullandığı yüzeyler, tuvaletler, mutfak eşyaları ve havlular temizlenmelidir. Mümkünse kişisel eşyalar ortak kullanılmamalıdır. İshal ve kusma devam ettiği sürece başkaları için yemek hazırlamaktan kaçınılmalıdır.
Gastroenterit çoğu zaman kısa sürede geçer. Fakat aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir hekime başvurmak gerekir:
-
Baş dönmesi, bayılma veya bilinç bulanıklığı
-
Şiddetli susuzluk, ağız ve cilt kuruluğu
-
Koyu renkli idrar veya idrar miktarında belirgin azalma
-
Sıvıların ağızdan alınmasını engelleyen sürekli kusma
-
Dışkıda veya kusmukta kan görülmesi
-
Şiddetli veya giderek artan karın ağrısı
-
Yüksek ateş veya birkaç gün boyunca devam eden ateş
Özellikle çocuklarda, yaşlılarda, hamilelerde veya bağışıklık sistemi zayıf kişilerde sıvı kaybı daha hızlı gelişebileceği için bu kişilerin yakından izlenmesi ve önerilen sıvı desteğinin aksatılmaması gerekir.
Yaz aylarında sıcaklıkların yükselmesi ve yaşam alışkanlıklarının değişmesi gastroenterit riskini artırabilir. Fakat, doğru hijyen ve gıda güvenliği önlemleriyle bu enfeksiyonlardan büyük ölçüde korunmak mümkündür. Gastroenteritten korunmak için:
-
Ellerinizi sık sık ve doğru şekilde yıkayın
-
İçme suyu güvenilir olmayan yerlerde kapalı ambalajlı su için
-
Gıdaları uygun sıcaklıkta sakladığınızdan emin olun
-
Et, yumurta ve deniz ürünlerini iyi pişirin
-
Çiğ ve pişmiş gıdaları birbirinden ayrı tutun
-
Açıkta satılan ve hijyeninden emin olunmayan yiyecekleri tüketmeyin
-
Meyve ve sebzeleri tüketmeden önce iyice yıkayın
-
Soğukta saklanması gereken yiyecekleri uzun süre oda sıcaklığında bırakmayın
-
Güvenilirliği bilinmeyen havuz, göl ve nehirlerde yüzmeyin