Bülten Ana Sayfasına Dön

COP (Conference of the Parties) 31 Antalya

 

Işın Gürel, Gazeteci

COP Neden Önemli?

COP, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS¹) çerçevesinde düzenlenen Taraflar Konferansı’nın kısaltılmış adıdır. Taraflar Konferansı, 1992 yılında kabul edilen BMİDCŞ’nin en üst düzey karar organıdır. Dünya, karşı karşıya kaldığı iklim krizi karşısında ortak hareket zemini oluşturmak için bölgesel, Avrupa Birliği ve 197 devlet olmak üzere toplam 198 tarafından oluşuyor. Bunlara gözlemci kuruluşlar ve sivil toplum temsilcileri dahil değil. Bunu söylemekle birlikte, COP toplantılarının tabii ki dünyayı tek başına iklim krizinden kurtarması beklenmiyor. Ancak gerek ülkelerin iklim krizi üzerindeki ortak hedefleri, gerek oluşturulan kurallar, finansman, hesap verebilirlik mekanizmaları üzerinde şimdilik anlaşabildiği en kapsayıcı uluslararası zemin olması açısından önemli. COP, gelişmiş, gelişmekte olan ülkeleri, büyük ekonomileri ve aynı zamanda iklim değişikliğine karşı en savunmasız devletleri aynı karar sürecinde buluşturması açısından da değerli. 

Bakıldığında, Kyoto Protokolü, Paris Anlaşması (ülkelerin Ulusal Katkı Beyanlarının beş yıllık dönemlerde yenilenmesini ve her yeni planda hedeflerin yükseltilmesini öngörmektedir), karbon piyasası kuralları , küresel durum değerlendirmesi gibi düzenlemeler COP kararlarıyla oluştu. Bu sistem çerçevesinde ülkeler, emisyonlarını ve iklim politikalarını raporlarken Ulusal Katkı Beyanlarını da açıkladılar. 

Gelişmekte olan ülkelerin temiz enerjiye geçiş, afetlere hazırlık, su yönetimi, iklim dirençli tarım ve altyapı yatırımları için büyük finansman ihtiyacı bulunuyor. COP’lar bu açıdan da gelişmiş ülkelerin finansman sorumluluklarının ve uluslararası fonların müzakere edildiği başlıca platform olarak görev² yapıyor. Küçük ada devletleri ve düşük gelirli ülkeler, küresel emisyonlarda küçük bir sorumluluk taşıdıkları hâlde, iklim değişikliklerinden, deniz seviyelerinin yükselmesinden, kuraklıktan, selden ve aşırı sıcaklıklardan ağır biçimde etkileniyor. COP, bu ülkelerin iklim adaleti, uyum finansmanı ve kayıp-zarar taleplerini büyük ekonomilerle aynı müzakere masasına taşıyabildiği platformlardan biri hâline geliyor. 

Özetle, COP’un önemi yalnızca iki haftalık zirvede alınan kararlarla sınırlı değil. COP; ülkelerin iklim planlarını hazırlamasını, ilerlemelerinin açıklamasını, finansman konusunda pazarlık yapmasını ve birbirleri üzerinde siyasi baskı oluşturmasını sağlayan sürekli bir küresel yönetişim süreci. Asıl başarı ölçütü ise konferans metinlerinden çok, alınan kararların enerji sistemlerine, yatırımlara, şehirlere ve insanların gündelik hayatına ne ölçüde yansıdığı. İşte tam da bu noktada COP’a dünyadan eleştiriler geliyor. 

COP’a Gelen Eleştiriler

COP kararları doğrudan her ülkede yasa haline gelmese bile enerji, ulaşım, sanayi ve finans sektörleri için güçlü siyasi ve ekonomik işaretlere dönüşüyor. Dünyada bu konuda çalışan uzmanlar, bilim insanları, kurum ve kuruluşlar bu sürecin değerli olduğunda birleşseler de önemli bir eleştiri getiriyorlar: Artık tarafların taahhüt üretmekten daha çok uygulamaya, finansmana ve sonuçların izlenmesine yönelmeleri gerekiyor. Bu açıdan da COP toplantılarında hükümetler arası  görüşmeler kadar belediyelerin (yerel yönetimlerin), özel sektörün, üniversitelerin, finansın ve düşünce kuruluşlarının, gençlerin, sivil toplum kuruluşlarının da yan etkinlikler, ortaklıklar ve gönüllü girişimlerle sürece dahil olması önem taşıyor. 

Getirilen diğer eleştirilerin başında oylama yönteminin kararları yavaşlattığı ve metinlerin düşük ortak paydada kalması gösteriliyor. Verilen taahhütlerin yaptırım gücünün olmaması veya çok sınırlı olması,  iklim finansmanı vaatlerinin zamanında ve yeterli ölçüde yerine getirilememesi, fosil yakıt sektörünün COP toplantılarındaki etkisi tartışma yaratıyor. Bu zirvenin uygulama ve yerel sonuçlardan daha fazla görünürlük kazanması da yine eleştirilen konular arasında yer alıyor.  2026’da yayımlanan bir Nature Climate Change³ araştırması, hem devlet temsilcilerinin hem de devlet dışı katılımcıların COP’ların daha fazla uygulama, izleme ve hesap verebilirlik ekseninde yenilenmesini desteklediğini gösteriyor.

COP: Müzakereden Uygulamaya

COP yalnızca bir müzakere forumu değildir. Hükümetleri, finans kesimini, iş dünyasını ve sivil toplumu bir araya getirerek iklim taahhütlerini eyleme dönüştüren küresel bir platformdur.

Karar almanın ötesinde, COP; finansı, teknoloji kullanımını, dayanıklılığı ve ölçekli uyumlu uygulamayı hızlandırır.

İklim finansmanının harekete geçirilmesi

Kamusal ve özel sermayeyi emisyonların azaltımı ve uyum hedefleriyle hizalarken, gelişmekte olan ülkeler için finansal erişimi ve desteği güçlendirir.

Teknoloji Transferi ve Kapasite Geliştirme

Düşük karbonlu ve iklim dirençli teknolojilerin kullanıma alınmasını kolaylaştırır; bilgi paylaşımı ve teknik yardım yoluyla uluslararası iş birliğini güçlendirir.

Uyum ve Dayanıklılık Stratejileri

Savunmasız toplulukların, ekosistemlerin ve ekonomilerin iklim risklerine karşı dayanıklılığını artıran politika ve somut önlemleri geliştirir.

Kamu–Özel Ortaklıkları

Hükümetler, sanayi ve finans kurumları arasında yapılandırılmış iş birliği ile iklim çözümlerini ve yatırımı hızlandırır.

İnovasyon ve Uygulama

Taahhütleri sahada ölçülebilir sonuçlara dönüştüren ölçeklenebilir ve sonuç odaklı çözümleri destekler.

COP İşe Yarıyor Mu? 

Önemli bir tartışma platformu, ama henüz gerekli hızda ve ölçekte değil. Ortak normların yayılmasına, ülkeler arasında bilgi transferine, iletişime ve farkındalığın artmasına vesile olsa da COP’un başarısı, ülkelerin ulusal hedeflerine, daha da önemlisi, bu hedefleri uygulama iradesine bağlı. 

COP Neyi Değerlendiriyor?

Tarafların sunduğu ulusal bildirimleri ve sera gazı envanterlerini inceleyerek ülkelerin aldığı önlemlerin etkisini, Sözleşme’nin nihai amacına doğru ilerleyip ilerlemediğini değerlendiriyor.  Uygulamanın güçlendirilmesi, uluslar arasındaki şeffaflığı, hesap verebilirliği ve iş birliğini güvence altına almak amacıyla çalışıyor. Bir yandan kilometre taşlarını döşerken, öte yandan da uluslararası iklim politikalarının yönünü şekillendiriyor. 

COP Timeline ( https://cop31.tr/tr/cop-nedir )

COP 31 ANTALYA’da Beklenti Nedir?

Diyalogdan Uzlaşıya, Uzlaşıdan Aksiyona 

9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya’da yapılacak olan 31. Taraflar Konferansı Türkiye’nin ev sahipliğinde düzenleniyor. Bunun için aylardır süren çalışmalar ve COP öncesi görüşmeler çerçevesinde Taraflar diyaloğu ilerletmeyi, mutabakatı güçlendirmeyi ve en önemlisi uygulamayı hızlandırmaya odaklanıyor.  COP 31, daha önce yapılan oturumlardaki taahhütlerin somut uygulamaya dönüştürülmesini hedefliyor. COP31 ANTALYA dünya açısından çok önemli ama Türkiye’nin de kendi yeşil dönüşümünü ortaya koyması, yapacaklarının altınına ev sahibi olarak imza atması kuvvetli bir bakış açısını da ortaya koyacak. Tüm bu diplomasinin uluslararası yatırım ve finansman gündemiyle birlikte sahaya inmesi için adımların atılma beklentisi ise bu iklim zirvesini çok üst bir platforma taşıyor. 

Türkiye COP31 Antalya vizyonunu üç temel ile açıklıyor: 

1.  Diyalogla Güvenin Yeniden İnşası : Kırılgan toplulukların, gelişmekte olan ülkelerin, yerel yönetimlerin, sivil toplumun ve gençlerin sesini en güçlü şekilde müzakere odalarına taşıyarak; kimsenin geride bırakılmadığı, adil ve kapsayıcı bir iklim diplomasisi zemini inşa edilmesi,
2. Uzlaşıyla Ortak Sorumluluk: Enerji güvenliği ile iklim hedefleri birbirinin alternatifi olarak değil, birbirini tamamlayan unsurlar olarak ele alınacaktır. Tüm ülkelerin kalkınma haklarını gözeten adil bir yeşil dönüşüm temelinde küresel uzlaşı mekanizmalarının güçlendirilmesi,
3. Aksiyonla Taahhütlerin Sahaya İnmesi : "2035 yılına kadar %35" küresel elektrifikasyon hedefinden Sıfır Atık hareketine, metan emisyonlarının azaltılmasından dirençli ve enerji verimli şehirlere kadar tüm taahhütlerin somut projelerle desteklenmesi ve kurulacak "İklim Uygulama Köprüsü" ile iklim finansmanının rasyonel, hızlı ve etkin biçimde dağıtılmasının sağlanması. 

Haziran ayında yapılan Bonn’daki yapılan iklim değişikliği toplantıları özellikle Küresel Uyum Hedefi konusunda tarafların anlaşamaması aslında Antalya’daki zorlu müzakere sürecini şimdiden ortaya koyuyor. Uyum göstergelerinin uygulanmasından, metodolojiye ve oradan da finansmana yayılan tartışmalar Bonn’daki görüşmelere damga vurdu. Sonuca ulaşmayan müzakere başlıkları Antalya’da masada olacak.

Okyanuslar olmadan iklim istikrarı olmaz: COP31 Antalya’nın maskotu Caretta!

COP31 Antalya’nın maskotu olan Caretta, okyanuslara ve maviliklere dikkat çekiyor. 

COP31 Antalya’nın Yapısı

COP31, Türkiye’nin ev sahipliğinde ve dönem başkanlığında, Türkiye–Avustralya iş birliğine dayanan özgün bir görev paylaşımıyla yürütülüyor.  Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, COP31 Başkanı olarak konferansın siyasi liderliğini, ev sahipliği çalışmalarını ve Eylem Gündemi’ni yönlendirirken, Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen ise Müzakereler Başkanı sıfatıyla taraf ülkeler arasındaki resmî görüşmeleri yönetiyor. Bu yapı, Türkiye’nin başkanlık ve uygulama gündemindeki sorumluluğunu Avustralya’nın müzakere sürecindeki rolüyle bir araya getiriyor.  İki ülke, Antalya’ya uzanan süreçte siyasi yönlendirme, uzlaşı oluşturma ve iklim taahhütlerinin uygulanmasını hızlandırma amacıyla birlikte çalışıyor. 

Türkiye’nin hedefleri:

•  Referans senaryoya göre, Türkiye, 2035 yılında sera gazı emisyonlarını 466 milyon ton azaltarak 643 ton CO2 eşdeğerinde (2. Ulusal Katkı Beyanı) tutmayı hedefliyor.

• 2053 yılında ise hedef net sıfır emisyon. 

• Emisyon Ticaret Sistemi’ne (ETS) 2028-2035 tarihlerinde uygulama dönemine geçilmesi planlanıyor.

• 2035 tarihe kadar da rüzgar ve güneş enerjisinde 120 GW kurulu güce ulaşmayı öngörüyor.

Diğer bir deyişle, COP31 Antalya; emisyon hedefleri ve ülkelerin Paris Anlaşması kapsamındaki güçlendirilmiş Ulusal Katkılarını (UBK) hayata geçirmeyi; iklim finansmanının COP29'da belirlenen yeni toplu nicel finansman hedefinin gelişmekte olan ülkelere ulaştırılmasını; savunmasız ülke ve toplulukların iklim risklerine karşı uyum ve dayanıklılığının artırılmasını hedefliyor.

COP31 ANTALYA  EYLEM AJANDASI: 

Sıfır Atık, Döngüsel Ekonomi, Okyanuslar ve Denizler, Gıda Güvenliği, Dirençli Şehirler, Gençlik ve Eğitim, Yeşil Sanayileşme, Temiz Enerji Dönüşümü, İklim-Bioçeşitlilik- Çölleşme Bağlantısı, Dirençli Sağlık Sistemleri.

Ortak Kolaylaştırıcılar: Finansman, Teknoloji, Kapasite Geliştirme

MAVİ BÖLGE

COP31 ANTALYA çerçevesinde yapılacak oturumlar ile iklim taahhütlerini somut girişimlere ve sektörler arası iş birliğine dönüştürme çabası da yer alıyor. Liderlerin, üst düzey hükümet temsilcilerinin Mavi Bölge’de yapılacak toplantılar, delegasyonları, müzakerecileri ve gözlemcileri bir araya getiriyor. İklim eylemine ilişkin ilerleme, iddia ve önceliklerin resmi ulusal açıklamalar olarak sunulacağı bu platform, tartışmalar ve diyalog yoluyla ülkelerin Paris Anlaşması çerçevesindeki taahhütlerini yeniden teyit ederek uluslararası iklim politikasını belirlemeye ve küresel iklim hedeflerine ulaşma yönündeki ivmeyi güçlendirmeye çalışacak.

YEŞİL BÖLGE

Tüm COP toplantılarında olan Yeşil Bölge ise Antalya’da iki hafta boyunca, atölyelere, duyurulara, iklim inovasyon sergelerine, halka açık konuşmalara, kültürel ve etkileşimli etkinliklere ev sahipliği yapacak. İş dünyası, sanayi temsilcileri, sivil toplum kuruluşları, akademik ve araştırma kurumları, girişimciler, iklim teknolojisi yenilikçileri, gençlik organizasyonları, ve iklim eylemine ilgi duyan tüm ziyaretçiler Yeşil ⁴ yer alacak. 

Ayrıca COP31 Antalya özelinde 3 farklı platform da devreye girecek.

•  COP-ART, İklim eylemlerinin sanat aracılığı ile iklim farkındalığına dönüştürülmesini,
•  COP ENTERTAINMENT, konser, atölye, davet veya paneller gibi etkinliklerle iklim zirvesinin toplumsal bir iklim farkındalığına dönüştürülmesini,
•  COP-SCIENCE  ise akademi dünyasının iklim eylemine katkısının güçlendirilmesini destekleyecek.

Notlar:

1. İngilizcesi United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC)
2. Örneğin; COP27’de iklim felaketlerinden en fazla etkilenen gelişmekte olan ülkeler için Kayıp ve Zarar Fonu kurulması kararlaştırılmış, COP28’de fonun işleyişi kabul edilmiştir.
3. https://www.nature.com/articles/s41558-026-02723-9?utm_
4.  Mutlaka web üzerinden kayıt yapılması gerekmektedir.

Kaynaklar:

1.  https://cop31.tr/tr
2. https://unfccc.int/