Büyük Yeşil Duvar
![Büyük Yeşil Duvar]( "Büyük Yeşil Duvar")
Dr. Ayşe Ergüven, Ph.D., Biol.
Afrika'nın kuzeyindeki kurak Sahra Çölü ile güneyindeki nemli savanlar arasında yer alan, batıda Atlas Okyanusu'ndan doğuda Kızıldeniz'e uzanan yaklaşık 5.400 km uzunluğunda yarı kurak bir geçiş kuşağı olan Sahel bölgesinde bir büyük Büyük Yeşil Duvar oluşturuluyor. 2030 yılına kadar 100 milyon hektarlık çölleşmiş araziyi yeniden canlandırmayı hedefleyen 8.000 km uzunluğundaki iddialı bir girişim. Çölleşme, iklim değişikliği ve yoksullukla mücadele etmek amacıyla 22 ülkeyi kapsıyor.
Pan-Afrika Büyük Yeşil Duvar Ajansı'nın (PAGGW) bir parçası olan ülkeler Cezayir, Benin, Burkina Faso, Kamerun, Yeşil Burun Adaları (Cape Verde), Çad, Cibuti, Mısır, Eritre, Etiyopya, Gambiya, Gana, Kenya, Libya, Mali, Moritanya, Nijer. Nijerya, Senegal, Somali, Güney Sudan, Sudan. Bu ülkelerin bir araya gelerek sadece ülke topraklarını değil kıtanın geleceğini kurtarmak üzere harekete geçmiş olmaları dünyanın geleceği için ümidimizi arttıran önemli bir çalışma.
Proje, 2007 yılında Afrika Birliği tarafından benimsenmiş. Başlangıçta, Cibuti'nin Cibuti şehrinden Senegal'in Dakar kentine kadar tüm Sahel bölgesini kapsayan bir ağaç duvarı dikerek Sahel bölgesindeki çölleşmeye karşı mücadele etmek ve Sahra Çölü'nün genişlemesini durdurmak amacıyla tasarlanmış. “Duvar”ın orijinal boyutları 15 km (9 mil) genişliğinde ve 7.775 km (4.831 mil) uzunluğunda imiş, ancak program hem Kuzey hem de Batı Afrika'daki ülkeleri kapsayacak şekilde genişletilmiş. Kuzey Afrika'da yeşil ve verimli alanlardan oluşan bir mozaik yaratmayı amaçlayan bu yaklaşım su toplama tekniklerinin teşvik edilmesi, yeşilliklerin korunması ve yerli arazi kullanım tekniklerinin iyileştirilmesine doğru gelişmiş.
Mart 2019 itibarıyla duvarın %15’i tamamlanmış; Nijerya, Senegal ve Etiyopya’da önemli ilerlemeler kaydedilmiş. Senegal’de de 11 milyondan fazla ağaç dikilmiş. Nijerya, 4,9 milyon hektar (49.000 km²) çölleşmiş araziyi iyileştirmiş, Etiyopya da 15 milyon hektar (150.000 km²) araziyi geri kazandırmış.
Programın başlatılmasının onbeşinci yıldönümü vesilesiyle, Birleşmiş Milletler Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi (UNCCD) tarafından 7 Eylül 2020’de bir raporda yayınlanmış. Raporda, Büyük Yeşil Duvar'ın planlanan alanın yalnızca %4'ünü kapladığı ve sadece 4 milyon hektarlık alana ağaç dikildiği belirtilmiş. Etiyopya, dikilen 5,5 milyar fidanla en başarılı ülke olurken, Çad ise sadece 1,1 milyon fidan dikmiş. Senegal'de dikilen 12 milyon ağacın düşük olan hayatta kalma oranı ise biraz ümitsizliğe sebep olmuş.
Ocak 2021'de proje, One Planet Zirvesi'nde bir ivme kazanmış yeniden. Zirvede, ortaklar, 11 ülkedeki bağışçılar, ilgili paydaşlar iş birliğini ve koordinasyonu kolaylaştırmayı amaçlayan Büyük Yeşil Duvar desteği için 14,3 milyar ABD doları taahhüt etmişler. Mart 2023 itibarıyla, bu taahhüdün 2,5 milyar doları ödenmiş.
2023 itibarıyla, hedefin %18'i olan yaklaşık 18 milyon hektarlık alan yapılabilmiş projede. 2024’te ise, yaklaşık 30 milyon hektarlık alan restore edilmiş ve hedefin %30'u tamamlanmıştır. Kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Tree Aid, Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) ile ortaklık kurarak Mali ve Senegal'de 589.000'den fazla ağacın dikileceği bir “Olimpik orman” oluşturmuş. Ekip, baobab (Adansonia digitata), balanit (Balanites aegyptiaca), Afrika yengeç ağacı (Carapa procera), akasya (Senegalia senegal), demirhindi (Tamarindus indica) ve Afrika üzümü (Lannea microcarpa) dahil olmak üzere ekonomik değeri olan 55 odunsu/otsu yerli türü 2.235 hektarlık bir alana dikerek 32.000 kişiye sürdürülebilir gelir fırsatı yaratmış. Tohumlara, doğadan toplanan tohumlar da eklenince doğanında bu çalışmaya katılma sevinci yaşanmış.
Doğanın da sevinçle destek verdiği bu proje, dünyanın pek çok yerinde başlatılan yeşillendirme çalışmalarından çok daha önemli. Bir kıta üzerinde, tarih içinde sürekli çatışan toplulukların bir araya gelerek, kendi yaşamlarını desteklerken dünyaya da umut olmalarının ürünü olacak Büyük Yeşil Duvar.